توافق ایران و عربستان درباره حج و فرصت‌های جدید گردشگری

ایران و عربستان سعودی بر سر برگزاری مراسم حج تمتع در سال آینده به توافق رسیده‌اند. این تفاهم‌نامه که میان مسئولان حج دو کشور امضا شده، بر ارتقای خدمات به زائران ایرانی تمرکز دارد. این توافق در چارچوب گسترده‌تری از تلاش‌های دولت ایران برای بهبود مناسبات با کشورهای همسایه و منطقه قرار می‌گیرد. رویکرد تعاملی و گفت‌وگو محور که از سوی مقامات ایرانی مورد تأکید قرار گرفته، به طور طبیعی بر حوزه صنعت گردشگری نیز تأثیرگذار خواهد بود. این صنعت که هدف اصلی آن جذب مسافران بین‌المللی و ورود ارز است، به شدت به جهت‌گیری‌های سیاست خارجی وابسته است. امروزه برای بسیاری روشن است که دستیابی به اهداف توسعه گردشگری در گرو عادی‌سازی روابط با جهان و به ویژه کشورهای منطقه است.

پیش از این، وزیر میراث فرهنگی ایران با تبریک رسمی روز ملی عربستان، پیام آشکاری درباره جدیت ایران برای تقویت روابط صادر کرده بود. حالا انتشار خبر این توافقنامه حج، که بزرگترین رویداد گردشگری مذهبی جهان محسوب می‌شود، فضای سیاسی میان دو کشور را بیش از پیش به سمت بهبودی سوق می‌دهد.

اکنون این پرسش مطرح است که صنعت گردشگری ایران از بهبود روابط با عربستان چه سودی می‌برد؟ به بیان دیگر، جدا از زائران ایرانی که سفرشان تحت پوشش این توافقنامه خاص قرار دارد، دیگر شهروندان چگونه می‌توانند از این روابط بهتر بهره‌مند شوند؟

کشور عربستان در سال‌های اخیر گرایش آشکاری به سمت نوگرایی و تجدد نشان داده است. گرچه شاید نتوان آن را کاملاً مدرن خواند، اما علاقه شدید به مظاهر نوسازی و پیشرفت در آن مشهود است. نمونه‌های این گرایش به قدری شناخته شده است که نیازی به تکرار آن‌ها نیست.

بسیاری از جلوه‌های فرهنگی و تمدنی مدرن که جامعه عربستان امروز به دنبال آن است، در بافت سنتی آن کشور ریشه نداشته است. منظور تنها پیشرفت‌های فناورانه و صنعتی نیست که در همسایگانش مانند امارات به اوج رسیده، بلکه ظرفیت‌های غنی فرهنگی ایران است که ریشه در تاریخ و تمدن کهن آن دارد. این میراث در سده اخیر، پشتوانه‌ای برای مواجهه با جهان جدید شده و پیوند میان گذشته پرافتخار و زندگی معاصر، دستاوردهای چشمگیری داشته که به زیست مردم ایران راه یافته است. ادبیات نوین، معماری، سینما، موسیقی و دیگر هنرها، بی‌تردید بر نگرش و شیوه زندگی تأثیر گذاشته‌اند. ایران با این داشته‌های تمدنی، می‌تواند به عنوان مقصدی جذاب و متفاوت برای نسل جدید مسافران عربستانی عمل کند.

با توجه به همه شرایط و همسویی بیشتر حکومت عربستان با سلایق نسل جوان آن کشور، اکنون بیش از هر زمان دیگری می‌توان روی جذب گردشگران عربستانی به ایران حساب باز کرد. این مسافران از نظر توان مالی نیز در موقعیت مناسبی قرار دارند و سفر آن‌ها می‌تواند ورود ارز قابل توجهی را برای کشورمان به همراه داشته باشد.

نکته مهم دیگر این است که جدا از ملاحظات سیاست خارجی، ایران همچنان نیازمند توسعه زیرساخت‌هایی متناسب با استانداردهای جهانی گردشگری است. ایران با جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و سلامت، از استعداد بالایی برای قرار گرفتن در رده مقاصد برتر جهان برخوردار است، اما با امکانات فعلی قادر به بهره‌برداری کامل از این پتانسیل نیست. پس از فراهم آوردن بسترهای دیپلماتیک، رفع کاستی‌های زیرساختی که ما را از استانداردهای جهانی دور نگه داشته، ضروری است. پر کردن این شکاف‌ها عمدتاً بر عهده بخش خصوصی است و نقش کلیدی دولت، برداشتن موانع پیش روی سرمایه‌گذاران این بخش است. آنگاه شاهد علاقه و اشتیاق سرمایه‌گذارانی خواهیم بود که می‌خواهند در رونق بخش گردشگری ایران مشارکت کنند.