نقشه راه جدید میراث فرهنگی و اوقاف برای احیای بناهای وقفی

توافق میراث فرهنگی و اوقاف؛ تعیین تکلیف ۱۵۶ بنای تاریخی

وقتی دو نهاد کلیدی متولی سرمایه‌های مادی و معنوی کشور رویکرد خود را از تفاهم‌نامه‌های تشریفاتی به ساختارهای عملیاتی تغییر می‌دهند، چه افقی پیش‌روی صنعت گردشگری و صیانت از میراث ملی گشوده می‌شود؟ 

در حالی که مدیریت دارایی‌های تاریخی و مذهبی ایران نیازمند اصلاحات ساختاری و هم‌افزایی بین‌دستگاهی است، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همراه با سازمان اوقاف و امور خیریه در حال ترسیم خط‌مشی تازه‌ای برای حل چالش‌های مزمن این حوزه هستند. این دو نهاد حاکمیتی در یک نشست مشترک تصمیم گرفتند با عبور از همکاری‌های مقطعی و موردی، یک سازوکار منسجم، هدفمند و عملیاتی را برای صیانت از میراث تاریخی، توسعه زیرساخت‌های گردشگری و تقویت اقتصاد صنایع‌دستی پایه‌گذاری کنند.

سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در این نشست با تاکید بر اینکه سازمان اوقاف و وزارت میراث فرهنگی در حوزه صیانت از میراث تاریخی دو مجموعه جدا از هم نیستند، اظهار کرد که امروز تمام ظرفیت‌های مدیریتی برای حل مسائل کلان و مشترک وارد میدان شده است. صالحی امیری رسیدگی به وضعیت بناها و بافت‌های تاریخی را مسئولیت مشترک دو دستگاه دانست و تاکید کرد که حقوق مردم و حاکمیت باید به‌صورت توامان رعایت شود. وی با اشاره به چارچوب‌های قانونی موجود تصریح کرد که قانون‌گذار رسیدگی به بناهای تاریخی ثبت‌شده را طبق ضوابط برای این وزارتخانه مجاز دانسته و ضروری است از توان اجرایی هر دو مجموعه بهره برده شود.

وزیر میراث فرهنگی با شناسایی ۲۰ محور مشترک کاری میان دو دستگاه، بر لزوم پیگیری جدی این موضوعات تاکید کرد و خواستار تشکیل سریع یک کمیته مشترک برای بررسی مسائل، شناسایی موانع و ارائه راهکارهای اجرایی شد.

بازنگری تفاهم‌نامه با رویکردی جدید؛ تعیین چارچوب همکاری‌ها در یکماه آینده

صالحی امیری با تاکید بر ضرورت تبدیل توافقات روی کاغذ به برنامه‌های عملیاتی و قابل ارزیابی، ضرب‌الاجل فشرده‌ای تعیین کرد. وی اعلام کرد که کمیته مشترک موظف است حداکثر ظرف یک ماه آینده، چارچوب‌های همکاری را جمع‌بندی کند تا در نشست بعدی زمینه تمدید و اجرای تفاهم‌نامه فراهم شود. به گفته وی، تفاهم‌نامه موجود نیازمند بازنگری با رویکردی جدید و تعیین مسیر اجرایی روشن است و جلسات کارشناسی و مدیریتی باید از هفته آینده به‌طور مستمر و هدفمند آغاز شوند.

وزیر میراث فرهنگی با انعکاس مطالبات مدیران‌کل استانی در جریان سفرهای استانی، تعیین تکلیف و حل مسائل مشترک با سازمان اوقاف را یکی از اصلی‌ترین خواسته‌های استان‌ها دانست و تاکید کرد که همکاری‌ها باید از سطح توافقات کلان به سطح اجرا و رفع مشکلات عملیاتی در استان‌ها ارتقا یابد.

صیانت از بناهای تاریخی، اولویت اصلی است

صالحی امیری در تبیین رویکرد حمایتی و حفاظتی وزارتخانه تاکید کرد که ماموریت اصلی، حفاظت و صیانت از بناهای تاریخی است و در واگذاری بهره‌برداری از این بناها، هدف اصلی کسب سود مالی و درآمد اقتصادی نیست، بلکه حفظ سرمایه‌های فرهنگی کشور در اولویت قرار دارد. وی خاطرنشان کرد که حفظ ارزش‌های تاریخی و فرهنگی بناها باید در تمام مراحل مرمت، احیا و بهره‌برداری ملاک عمل باشد و از تمام ظرفیت‌های قانونی و مدیریتی برای رفع دغدغه‌های مردم استفاده شود.

مساجد ایرانی؛ محور راهبردی همکاری مشترک برای ثبت‌جهانی

یکی از محورهای برجسته این نشست، پیگیری پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی بود. صالحی امیری با اعلام قرار گرفتن این پرونده در اولویت‌های اصلی وزارتخانه، یادآور شد که از آنجا که بخش عمده این مساجد تاریخی وقفی هستند، موفقیت در ثبت جهانی آن‌ها منوط به هماهنگی و همکاری نزدیک با سازمان اوقاف است.

وی با اشاره به مذاکرات پیشین خود با رئیس سازمان اوقاف افزود که حجت‌الاسلام والمسلمین خاموشی قول مساعد داده‌اند تا در تمامی مواردی که موضوع وقف مطرح است، سازمان اوقاف همراهی کامل داشته باشد. صالحی امیری همچنین بر ضرورت دستیابی به توافق مشخص برای مرمت اضطراری بناهای وقفی—به‌ویژه در پرونده‌های ثبت جهانی—تاکید کرد.

موقوفات، ظرفیت توسعه اشتغال روستایی و تقویت اقتصاد صنایع‌دستی

وزیر میراث فرهنگی به ظرفیت‌های گسترده و مغفول‌مانده موقوفات در سراسر کشور اشاره کرد و خواستار بهره‌برداری هدفمند از فضاهای در اختیار سازمان اوقاف برای حمایت از صنایع‌دستی شد. وی تاکید کرد که این فضاهای در اختیار می‌توانند با برنامه‌ریزی مشترک در خدمت ایجاد فرصت‌های شغلی، توسعه اشتغال روستایی، تقویت تولید محلی و شکوفایی اقتصادی مبتنی بر مزیت‌های بومی قرار گیرند.

ضوابط میراث‌فرهنگی باید مبنای مرمت و تعیین کاربری امامزاده‌ها و کاروانسراهای تاریخی باشد

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی خاموشی، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، نیز در این نشست با تایید ضرورت رعایت استانداردهای تخصصی میراث فرهنگی اظهار کرد که در مرمت و بازسازی امامزاده‌ها، ضوابط مشخص‌شده از سوی وزارت میراث فرهنگی باید ملاک اصلی قرار گیرد؛ موضوعی که در سفرهای استانی نیز بر آن تاکید شده است.

رئیس سازمان اوقاف آمادگی کامل این سازمان را برای ورود به پروژه‌های مرمت اضطراری بناهای تاریخی اعلام کرد. خاموشی با تاکید بر اینکه سهم صنایع‌دستی در برنامه‌های حمایتی اوقاف باید ۱۰ برابر میزان فعلی شود، اظهار داشت که تمدن بی‌نظیر کشور باید به‌درستی معرفی شود. وی تصریح کرد که سازمان اوقاف هم‌اکنون در هشت استان کشور تسهیلاتی را به بخش صنایع‌دستی اختصاص داده و آماده است تا در راستای سیاست‌های وزارت میراث فرهنگی، برای توسعه اشتغال خانگی با هماهنگی مشترک اقدام کند.

تمدید تفاهم‌نامه، ضرورت تداوم همکاری‌ها و تعریف ماموریت‌های جدید است

علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، تفاهم‌نامه میان دو مجموعه را نقشه راه پیگیری‌ها دانست و تمدید آن را برای تعریف ماموریت‌های جدید و تداوم همکاری‌ها ضروری خواند. دارابی پرونده مساجد ایرانی را یکی از مهم‌ترین پروژه‌های مشترک نامید و بر لزوم تأمین منابع مالی برای مرمت آثار تاکید کرد. وی با اشاره به رایزنی‌های انجام‌شده با کمیسیون فرهنگی مجلس افزود که با وجود مطرح شدن مطالبات مرمتی، محدودیت‌های مالی مانع از اجرای برخی اقدامات شده است. قائم‌مقام وزیر همچنین خواستار ورود جدی‌تر اوقاف به مرمت بناهای آسیب‌دیده از جنگ که در زمره موقوفات هستند شد و پیشنهاد کرد عضویت مدیران‌کل استانی میراث فرهنگی در جلسات استانی اوقاف به‌عنوان عضو ناظر ادامه یابد.

ظرفیت موقوفات برای برگزاری نمایشگاه‌های صنایع‌دستی و حمایت از هنرمندان فعال شود

برزین ضرغامی، معاون صنایع‌دستی وزارت میراث‌فرهنگی، پیشنهاد کرد که از اماکن و فضاهای در اختیار سازمان اوقاف در استان‌های مختلف برای راه‌اندازی نمایشگاه‌ها و بازارچه‌های صنایع‌دستی استفاده شود. به گفته وی، این اقدام نقش مهمی در عرضه محصولات، توسعه بازار و تقویت زنجیره ارزش صنایع‌دستی و حمایت اقتصادی از هنرمندان خواهد داشت.

مسائل مرمت آثار تاریخی با مالکیت اوقاف در تفاهم‌نامه مشترک تعیین تکلیف شود

بهروز ندایی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت میراث‌فرهنگی، با تاکید بر لزوم سامان‌دهی ابنیه وقفی اظهار کرد که مسائل مرتبط با مرمت آثار تاریخی تحت مالکیت سازمان اوقاف و همچنین امامزاده‌های تاریخی باید به‌طور شفاف در سند جدید تفاهم‌نامه گنجانده شده و اقدامات طبق ضوابط فنی و نظرات کارشناسی دنبال شوند.

از ظرفیت سازمان اوقاف برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری استفاده شود

انوشیروان محسنی‌بندپی، معاون گردشگری وزارت میراث‌فرهنگی، پیشنهادی اقتصادی ارائه داد و خواستار استفاده از پتانسیل‌های مالی و زیرساختی سازمان اوقاف شد. وی پیشنهاد کرد زمینه راه‌اندازی یک «هلدینگ گردشگری» با مشارکت سازمان اوقاف فراهم شود تا سرمایه‌گذاری‌ها در بخش زیرساخت‌های اقامتی و پذیرایی کشور جهش یابد.

حفاظت از بناهای تاریخی وقفی ثبت‌جهانی باید مطابق استانداردهای بین‌المللی باشد

فرهاد عزیزی، مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی، بر ماموریت مشترک دو نهاد تاکید کرد و گفت که درباره بناهای ثبت جهانی‌شده‌ای که دارای مالکیت یا سابقه وقف هستند، باید برنامه‌ریزی‌های مرمتی و حفاظتی کاملاً بر اساس الزامات بین‌المللی و استانداردهای بالادستی یونسکو صورت گیرد.

مرمت حدود ۲ هزار اثر تاریخی وقفی باید با هماهنگی میراث‌فرهنگی انجام شود

علیرضا ایزدی، رئیس مرکز حفظ و احیا و ثبت بناهای تاریخی، با ارائه آمار دقیق اعلام کرد که در حال حاضر حدود ۲ هزار اثر تاریخی ثبت‌شده وقفی در کشور وجود دارد. وی تاکید کرد تمام طرح‌های مرمتی این آثار باید صرفاً با هماهنگی، مجوز و بر اساس ضوابط تخصصی وزارت میراث فرهنگی تهیه و به مرحله اجرا درآیند.

۱۵۶ بنای تاریخی در ۲۵ استان در چارچوب تفاهم‌نامه مشترک قرار دارند

در نهایت، شکری، سرپرست صندوق توسعه صنایع‌دستی، فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از بناهای تاریخی، جزئیات اجرایی تفاهم‌نامه را تشریح کرد. به گفته وی، هم‌اکنون ۱۵۶ بنای تاریخی در ۲۵ استان کشور تحت پوشش این تفاهم‌نامه قرار دارند که بخشی از آن‌ها مرمت شده و بررسی پرونده بقیه بناها در کمیته مشترک، راه را برای رفع موانع حقوقی، احیا و واگذاری بهره‌برداری تسهیل خواهد کرد.