نگرانی از ساخت‌وساز شهرداری در محدوده یک کارخانه ثبت‌شده ملی

یک فعال میراث فرهنگی هشدار داد که شهرداری بهشهر در حال احداث یک بنای جدید در حریم یک اثر ملی است. محمد عظیمی، از انجمن دوستداران میراث فرهنگی هوتو، اعلام کرد که این شهرداری پس از سال‌ها حضور در مجموعه تاریخی باغ شاه صفوی، اکنون قصد انتقال به ساختمان اداری ثبت‌شده کارخانه چیت‌سازی را دارد که این امر نگرانی‌هایی درباره احتمال آسیب به این بنای تاریخی به همراه آورده است.

گفته می‌شد در یک ماه گذشته عملیات ساخت یک سازه بتنی در نزدیکی این اثر ملی آغاز شده، در حالی که سازمان میراث فرهنگی استان مازندران تاکنون واکنشی نشان نداده است.

این در حالی است که اموال و کاخ‌های سلطنتی در طول تاریخ قابل معامله نبوده‌اند. با این وجود، شهرداری بهشهر در دهه ۱۳۳۰، باغ صفوی را از اداره املاک سلطنتی وقت خریداری کرد.

به نظر می‌رسد مسئول وقت اداره املاک از ثبت ملی این باغ در سال ۱۳۱۰ بی‌اطلاع بوده و شهرداری نیز که به دنبال مکانی بدون هزینه بود، آن را انتخاب کرد. این مجموعه تاریخی در سال ۱۳۵۶ نیز برای بار دوم به ثبت رسید که نشان‌دهنده اهمیت بالای آن است.

در دوران پهلوی اول، بر روی بقایای بناهای قدیمی، ساختمان جدیدی احداث شد که بعدها مورد استفاده شهرداری قرار گرفت. متأسفانه در سال ۱۳۶۶ فضای داخلی این بنا با وجود حفظ نما، تخریب و به سه بخش اداری تقسیم شد. همچنین انباری در قسمت جنوب شرقی باغ، بر خلاف قوانین میراث فرهنگی، به ساختمان اداری دیگری تبدیل گردید.

در طول سال‌ها، نامزدهای شورای شهر و شهرداران مختلف قول خروج از این باغ تاریخی و تبدیل آن به موزه را دادند و حتی صورت‌جلسه‌های موافقت با این خروج موجود است، اما این وعده‌ها عملی نشد.

در بهمن‌ماه ۱۳۸۳، پیشنهاد انتقال شهرداری به ساختمان اداری کارخانه چیت‌سازی مطرح شد، اما سازمان میراث فرهنگی وقت به دلیل ثبت‌نشدن این کارخانه، با این طرح مخالفت کرد.

کارخانه چیت‌سازی که در سال ۱۳۱۷ آغاز به کار کرد و روزگاری از بهترین تولیدکنندگان پارچه در کشور به شمار می‌رفت، به دلایل مختلف ورشکست شد. از کل مجموعه، تنها ساختمان اداری و بنایی معروف به «دوازده فامیلی» باقی ماند که در دی‌ماه ۱۴۰۰ در فهرست آثار ملی جای گرفت.

اکنون این دو بنا با شماره‌های ثبتی ۳۳۵۸۳ و ۳۳۵۸۸ تحت حفاظت هستند. شهرداری بهشهر به دلیل طلبی که از کارخانه دارد، ساختمان اداری را در اختیار گرفته و قصد انتقال دفاتر خود به آنجا را دارد.

واضح است که این ساختمان متعلق به دوره پهلوی اول، گنجایش و امکانات لازم برای یک تشکیلات اداری شهری مدرن را ندارد. شهرداری که باید ساختمانی وسیع و امروزی برای ارائه خدمات داشته باشد، به دلایلی از یک اثر تاریخی به اثر تاریخی دیگری کوچ می‌کند.

احداث بنای جدید در حریم درجه یک یک اثر ملی، تخلفات گذشته شهرداری در قبال میراث فرهنگی را یادآوری می‌کند و آشکارا با ضوابط حفاظتی در تضاد است. به نظر می‌رسد شهرداری تنها به منافع خود می‌اندیشد و علیرغم ادعاهایش، دغدغه‌ای برای حفظ آثار تاریخی ندارد.

این پرسش مطرح است که چرا اداره کل میراث فرهنگی و صنایع دستی استان مازندران و همچنین استاندار، به عنوان رئیس انجمن میراث فرهنگی استان، بر رعایت ضوابط حریم نظارت نکرده و اجازه چنین ساخت‌وسازی را صادر کرده‌اند؟ بعید نیست در آینده نزدیک، با نصب تأسیسات گرمایشی و سرمایشی و تغییرات اداری، صدمات جبران‌ناپذیری به این بنا وارد شود و تنها نمای بیرونی آن باقی بماند. این اداره کل باید با دقت تمام، بر حفاظت از این تنها بنای باقی‌مانده از کارخانه چیت‌سازی نظارت کند. امید است الزام استاندار برای خروج شهرداری از باغ صفوی، منجر به تخریب ساختمان اداری کارخانه چیت‌سازی نشود.