تاریخ و فرهنگ، موتور محرک اقتصاد گردشگری

 مرتضی افقه استاد دانشگاه در گفت‌وگو با خبرنگاران، شهر شوشتر را نمونه‌ای بی‌نظیر از پیوند تاریخ، فرهنگ، دین و طبیعت در کشور خواند و تأکید کرد: قابلیت‌های گردشگری این شهر تنها به یک جنبه محدود نمی‌شود؛ این منطقه هم‌زمان پذیرای گردشگران تاریخی، مذهبی و تفریحی است و همین ویژگی، بستری برای رشد پایدار و همه‌جانبه این صنعت فراهم می‌آورد.

این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به ضرورت حفظ بافت کهن شوشتر گفت: همیشه بر این نکته پافشاری کرده‌ام که نباید به ساختار سنتی این شهر تعرضی صورت گیرد. اگر صاحب‌ملکی قصد فروش یا بازسازی دارد، سازمان میراث فرهنگی می‌تواند با خرید یا باززنده‌سازی آن بنا، آن را احیا کند و در عوض، برای مالک در محلی دیگر مسکنی جایگزین احداث نماید. هر کدام از این خانه‌ها امکان تبدیل شدن به محل اقامت مسافران را دارند؛ تجربه‌ای که در کلان‌شهری مانند مشهد و دیگر شهرهای تاریخی نیز با نتایج مثبتی همراه بوده است.

وی با اخطار درباره عواقب سفرهای بی‌طرح و برنامه افزود: گردشگری نباید نابینا باشد؛ به این معنا که گروه‌هایی بیایند، فشار وارد کنند و بروند، بدون آن که ارزشی ماندگار برای شهر و ساکنانش به جای بگذارند. گردشگری ایده‌آل، سفر هوشمندانه و مستمر است؛ نه هجوم‌های موقتی و فصلی مانند تعطیلات نوروز که گاه بیش از سود، زیان در پی دارد.

او گردشگری را «فرایندی نرم‌افزاری و اندیشه‌محور» توصیف کرد و بیان داشت: رونق این صنعت پیش از هر چیز به طراحی دقیق، روایت‌پردازی حرفه‌ای، معرفی درست توانمندی‌ها و رونمایی‌های هدفمند نیاز دارد. بدون این مؤلفه‌ها، حتی غنی‌ترین گنجینه‌های تاریخی نیز نمی‌توانند به محرکی برای اقتصاد منطقه تبدیل گردند.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به جنبه‌های مالی گردشگری اظهار کرد: سفر در ذات خود کالایی نسبتاً لوکس به شمار می‌رود و عموماً قشرهای مرفه متقاضی آن هستند، اما اگر به درستی برنامه‌ریزی و هدایت شود، می‌تواند تأثیرات مثبتی در توزیع درآمد داشته باشد؛ به ویژه در شهرهایی مانند شوشتر که سطح درآمد عمومی از میانگین کشوری پایین‌تر است.

وی تأکید کرد: گردشگری تنها زمانی به افزایش واقعی معیشت مردم می‌انجامد که همه ساکنان در فرایند طراحی، اجرا و بهره‌مندی مشارکت داشته باشند و سرمایه‌گذاری‌های جانبی در حوزه خدمات، صنایع بومی، اقامت، جابه‌جایی و خوراک شکل گیرد.

او در ادامه با اشاره به الگوهای موفق جهانی گفت: در برخی کشورها، شهرهایی بسیار کوچک سالانه میلیاردها دلار از راه گردشگری درآمد کسب می‌کنند. در لندن، مسافران از اقصی نقاط جهان تنها برای تماشای یک مراسم کوتاه در برابر کاخ پادشاهی حاضر می‌شوند یا در آکسفورد، بازدید از یک قلعه شش‌صدساله به تجربه‌ای اقتصادی پایدار بدل گشته است. این در حالی است که خوزستان و به ویژه شوش و شوشتر، دارای پیشینه‌ای چندین هزارساله هستند، اما هنوز نتوانسته‌ایم این ظرفیت عظیم تمدنی را به رونق اقتصادی پایدار گره بزنیم.

وی در پاسخ به نگرانی‌ها درباره «اشباع گردشگری» در شوشتر تصریح کرد: به باور من، شوشتر هنوز فاصله زیادی با نقطه اشباع دارد. این شهر آن‌گونه که شایسته است شناخته نشده. از میراث فرهنگی و تاریخ گرفته تا زبان، فرهنگ و طبیعت، همه قابلیت‌ها همچنان دست‌نخورده و بکر هستند و هم گردشگری داخلی و هم بین‌المللی می‌توانند با حفظ اصالت و تازگی، گسترش یابند.