جنگل‌های باستانی هیرکانی؛ ریشه‌های هویتی و فرهنگی ایران

 مریم جلالی در جلسه‌ای که روز پنجشنبه در دانشگاه منابع طبیعی و علوم دریایی نور برگزار شد، بر لزوم همکاری همه جانبه برای صیانت از جنگل‌های هیرکانی تأکید کرد. وی اعلام کرد عصر حاضر، زمان اتحاد بین حوزه‌های گوناگون است و این جنگل‌های کهن، تنها یک دارایی طبیعی یا منظره‌ای زیبا محسوب نمی‌شوند، بلکه نشانه‌ای از سرمایه فرهنگی و هویت ملی ما هستند.

وی که معاونت صنایع دستی را بر عهده دارد، بیان کرد نباید افرادی را فراموش کنیم که شاید در جایگاه رسمی یا دارای تحصیلات آکادمیک نباشند، اما به خوبی با احترام به محیط زیست و خرد بهره‌برداری از آن آشنا هستند؛ کسانی که می‌دانند چگونه همزمان با محافظت از طبیعت، ثروتی پایدار ایجاد کنند.

این مقام مسئول با اشاره به جایگاه هنرهای سنتی در این خرد بومی اضافه کرد: صنایع دستی یکی از جلوه‌های این خرد منطقه‌ای است؛ خردی که نگاهی محدود و جزئی‌نگر ندارد و اقتصاد، فرهنگ، علم و سیاست را در یک کل یکپارچه می‌بیند. این دیدگاه جامع، دقیقاً چیزی است که امروز بیش از هر زمان دیگری به آن محتاجیم.

وی با نقد جدایی بین برنامه‌ریزی و عمل اظهار داشت: ما خط مشی‌ها و طرح‌های توسعه‌ای بسیار مطلوبی در اختیار داریم، اما گاهی مانند بدنی هستیم که مغز و اعضایش سالم است، اما ارتباط بین آنها دچار مشکل شده است. پیامد این وضعیت، یا حرکات بی‌فایده است یا به رکود می‌انجامد.

جلالی بر ضرورت گذر از نگرش‌های کوتاه‌مدت و توصیفی تأکید کرد و گفت: برخی از ما تنها به بیان قابلیت‌ها می‌پردازیم و برخی دیگر فقط کاستی‌ها را می‌بینند. آنچه لازم داریم، نگاهی مادرانه و مبتنی بر خانواده است؛ دیدگاهی ریشه‌دار در خرد ایرانی-اسلامی که همه را زیر یک سقف گرد هم می‌آورد.

وی با اشاره به نقش ساکنان بومی در نگهداری از میراث طبیعی و فرهنگی یادآور شد: مردم محلی، از ترکمن‌ها و تالش‌ها گرفته تا دیگر گروه‌های ساکن در حاشیه این جنگل‌ها، بدون هیچ ادعا و انتشار مقاله‌ای، این بنیان معرفتی و خرد بومی را طی سده‌ها حفظ کرده‌اند و ما باید این خرد عاشقانه و حکیمانه را در فرآیند تصمیم‌گیری‌ها جدی بگیریم.

او توسعه پایدار را در گرو نگرش خانواده‌محور دانست و بیان کرد: نه دیدگاه صرفاً فردمحور و نه نگاه صرفاً جمع‌گرا، بلکه نگرش خانواده‌محور می‌تواند بسترساز حفاظت از جنگل هیرکانی باشد؛ نگاهی که از فردای هوش مصنوعی تا دیروز آیین‌ها، گویش‌ها، ترانه‌های شبانه و صنایع دستی را در یک هماهنگی پرمعنا در کنار هم قرار می‌دهد.

جلالی تأکید کرد: از طرف بیش از ۵۸۰ هزار هنرمند صنایع دستی کشور، به ویژه هنرمندان ساکن در نوار هیرکانی اعلام می‌کنم که آماده‌ایم در کنار خلق ارزش اقتصادی، با نگرش خانواده‌محور و مادرانه، در صیانت از این جنگل باستانی نقش‌آفرینی کنیم. ای کاش بیش از هر مقام اداری، پدران، مادران و فرزندان شایسته‌ای برای میهن باشیم؛ زیرا دعای مادر میهن، مسیر توسعه مبتنی بر هویت را هموار می‌سازد.