مریم صداقت: چرا مزیت رقابتی آینده گردشگری در داده‌محوری و اخلاق نهفته است؟

از دیجیتالی‌سازی ساده تا بازطراحی انسانی؛ چرا مزیت رقابتی آینده گردشگری در داده‌محوری و اخلاق نهفته است؟

خلاصه کلیدی:
مزیت رقابتی مقاصد گردشگری در عصر هوشمند، از «داشتن جاذبه‌های فیزیکی» به توانایی «تبدیل داده‌های مسافران به تجربیات باکیفیت و شخصی‌سازی‌شده» تغییر یافته است. دیجیتالی‌سازی صرف (مانند پی‌دی‌اف کردن بروشورها) جای خود را به «بازطراحی فرایندها» بر پایه الگوریتم‌های هوش مصنوعی داده است. آینده این صنعت در تقابل ماشین و انسان نیست، بلکه در مدلی متوازن نهفته است که در آن «فناوری گردشگری را هوشمندتر می‌سازد و انسان آن را انسانی‌تر نگه می‌دارد.»

تهران — در بخش دیگری از نشست هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری به مناسبت هفته گردشگری (سه شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵) در موزه دفینه—که به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد—چهارچوب مفهومی و لایه‌های چهارگانه «بازطراحی گردشگری برای عصر دیجیتال» تبیین گردید.

مریم صداقت، پژوهشگر و فعال صنعت گردشگری، در سخنان خود با تحلیل شعار جهانی سال («دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری»)، نقشه راه جامعی برای پیوند فناوری، حکمرانی مقصد و اخلاق دیجیتال ارائه نمود.

تفکیک «دیجیتالی‌سازی» از «بازطراحی اصیل»

مریم صداقت با تاکید بر اینکه گردشگری با فناوری آغاز نمی‌شود و با آن پایان نمی‌یابد، بلکه ماهیت آن مبتنی بر انسان، خلق خاطره و مهمان‌نوازی است، به تشریح تفاوت بنیادین تغییرات سطحی با بازطراحی ساختاری پرداخت:

• دیجیتالی‌سازی ساده (Digitization): تبدیل یک بروشور کاغذی به فایل دیجیتال یا PDF، صرفاً انتقال فرمت است و هیچ ارزش جدیدی خلق نمی‌کند.

• بازطراحی برای عصر دیجیتال (Redesign): طراحی مجدد کل فرایند و ارائه خدمات کاملاً اختصاصی بر اساس بودجه، زمان و علایق فردی هر مسافر.

• دستور کار دیجیتال (Digital Agenda): تحقق بازطراحی نیازمند زیرساخت‌های ارتباطی مناسب، داده‌های قابل اعتماد، اتصال همه‌جانبه و نیروی انسانی کارآمد است.

ابعاد چهارگانه بازطراحی در صنعت گردشگری

این پژوهشگر با استناد به مباحث مطرح‌شده درباره تغییر الگوی رفتار گردشگران، ساختار چهارسطحی زیر را برای تحول در صنعت تبیین کرد:

1. بازطراحی تجربه گردشگر (شخصی‌سازی): خروج از الگوی ارائه محصولات یکسان عمومی و حرکت به سوی تحلیل هوشمند بودجه، زمان و علایق فرهنگی/غذایی مسافر برای خلق سفر اختصاصی.

2. بازطراحی کسب‌وکارهای گردشگری: بهره‌گیری هتل‌ها، رستوران‌ها و مجموعه‌های خدماتی از کلان‌داده‌ها جهت مدیریت پویای قیمت‌گذاری، پیش‌بینی دقیق تقاضا، ارتقای بهره‌وری و کاهش هزینه‌های عملیاتی.

3. بازطراحی مدیریت و حکمرانی مقصد: بکارگیری هوش مصنوعی جهت توزیع متوازن گردشگران در مقاصد (مانند اصفهان)؛ به گونه‌ای که تمرکززدایی صورت گرفته و پای مسافران به جاذبه‌های کم‌تر شناخته‌شده، صنایع دستی و روستاهای اطراف باز شود.

4. بازطراحی سرمایه انسانی: نیروی انسانی کلیدی‌ترین عنصر این زنجیره است که باید علاوه بر دانش تخصصی، مجهز به «تفکر انتقادی»، قدرت تحلیل داده و «اخلاق دیجیتال» باشد تا بداند چه زمانی باید خروجی هوش مصنوعی را بپذیرد یا آن را به چالش بکشد.

هم‌افزایی انسان و ماشین: «هوشمندتر از همیشه، انسانی‌تر از همیشه»

مریم صداقت با هشدار درباره لزوم رعایت حریم خصوصی، امنیت داده‌ها و اصالت فرهنگی، رویکرد نهایی مواجهه با فناوری را در اصل همکاری متقابل خلاصه نمود:

• واگذاری محاسبات به ماشین: هدف هوش مصنوعی حذف انسان نیست، بلکه واگذاری کارهای تکراری و محاسباتی به الگوریتم‌هاست تا زمان نیروهای انسانی برای امور خلاقانه، ارتباط عاطفی و خلق تجربه آزاد شود.

• صیانت از مفهوم انسان: فناوری باید گردشگری را هوشمندتر کند و انسان باید آن را انسانی‌تر نگه دارد تا خروجی نهایی، صنعتی «هوشمندتر از همیشه، اما انسانی‌تر از همیشه» باشد.

به باور کارشناسان حاضر در نشست موزه دفینه، پذیرش مسئولانه هوش مصنوعی همراه با حفظ منشور اخلاقی و توانمندسازی سرمایه انسانی، تنها مسیری است که به احیا و توسعه پایداری گردشگری ایران در عصر دیجیتال خواهد انجامید.