علی موحد: چرا هوش مصنوعی موتور تحول‌آفرین گردشگری است؟

از آمار جهانی ۲۰۲۶ تا چالش حکمرانی جزیره‌ای در ایران؛ چرا هوش مصنوعی موتور تحول‌آفرین گردشگری است؟

خلاصه کلیدی:
هوش مصنوعی دیگر یک ابزار ساده نیست، بلکه موتور محرک و تحول‌آفرین صنعت گردشگری جهان در سه مقوله «تجربه گردشگر»، «مدیریت مقصد» و «برنامه‌ریزی» است. داده‌های آماری سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد در حالی که ضریب نفوذ این فناوری در شرکت‌های بین‌المللی به ۷۳ درصد رسیده، وضعیت آن در گردشگری ایران همچنان «نقطه‌ای و جزیره‌ای» باقی مانده است. برون‌رفت از این وضعیت نیازمند گذار از اقدامات پراکنده به سوی ایجاد حکمرانی یکپارچه، سرمایه‌گذاری بر داده‌های پایه و مطالبه مستقیم از دولت برای آماده‌سازی زیرساخت‌های سیستمی است.

تهران — در ادامه نشست هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری به مناسبت هفته گردشگری (سه شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵) در موزه دفینه—که به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد—ابعاد آماری، اقتصادی و ساختاری هوش مصنوعی در سطح بین‌المللی و ملی مورد تحلیل قرار گرفت.

دکتر علی موحد، استاد برجسته و عضو هیئت علمی دانشگاه، در سخنان خود با ارائه آمارهای تحلیلی سال ۲۰۲۶ از شاخص‌های جهانی، به ریشه‌یابی چالش‌های سیستمی گردشگری ایران در مواجهه با فناوری‌های نوین پرداخت.

تصویر آماری هوش مصنوعی در گردشگری جهان (شاخص‌های ۲۰۲۶)

دکتر علی موحد با تقسیم صنعت گردشگری به دو بخش «علمی-دانشگاهی» (که در آن پژوهشگران ایرانی عملکرد مطلوبی در بهره‌گیری از AI دارند) و بخش «تجربی-حرفه‌ای»، آمارها و ارقام کلیدی جهانی را تشریح نمود:

آسیب‌شناسی وضعیت ایران: عقب‌ماندگی از الگوی سیستمی

این استاد دانشگاه با اشاره به هشدارها و دستورات کلان حاکمیتی جهت عقب نماندن از این فناوری و حتی تشکیل سازمان هوش مصنوعی، تاکید کرد که خروجی عملکرد این حوزه در گردشگری ایران «جزیره‌ای و نقطه‌ای» است. به گفته وی، ایران در حال حاضر با ۳ چالش زیرساختی مواجه است:

1. فقدان حکمرانی یکپارچه و شفاف: عدم وجود سازوکار ساختاریافته که بتواند بدنه دولتی را به ذینفعان بخش خصوصی و گروه‌های کیفیت‌بخش به تجربه سفر متصل کند.

2. نقص شدید داده‌های پایه: نبود بانک‌های اطلاعاتی جامع و قابل‌اتکا جهت فرآوری توسط الگوریتم‌های هوشمند.

3. ضعف زیرساخت‌های سیستمی: محدودیت در شبکه‌ها و سامانه‌های پشتیبان که مانع از اجرای پروژه‌های فراگیر می‌شود.

به طوری که در حال حاضر، فناوری تنها در قالب اقدامات پراکنده و نقطه‌ای در مناطقی نظیر همدان، مشهد و البرز به چشم می‌خورد.

۴ راهکار راهبردی برای برون‌رفت از توسعه جزیره‌ای

دکتر علی موحد جهت جلوگیری از تکرار تجربه‌های ناکارآمد و پرهزینه گذشته (مانند اجرای جزیره‌ای اتوماسیون‌ها و پروژه‌های GIS)، راهکارهای زیر را برای اصلاح زنجیره ارزش گردشگری کشور پیشنهاد کرد:

1. ایجاد حکمرانی یکپارچه: شکل‌دهی به ساختار مدیریتی شفاف برای پیوند بخش دولتی، بخش خصوصی و بدنه آکادمیک.

2. ارائه گزارش مطالبه‌محور به هیئت دولت: انتقال مستقیم مطالبه از سوی خانه اندیشمندان علوم انسانی به رئیس‌جمهور برای پیگیری کاستی‌های دولت در آماده‌سازی زیرساخت‌ها و ساماندهی داده‌های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی.

3. بهره‌گیری از AI برای رفع ناهنجاری‌های مدیریتی: بکارگیری هوش مصنوعی جهت پایش، آسیب‌شناسی و حل چالش‌های اجرایی و ساختاری در مقاصد گردشگری.

4. سرمایه‌گذاری بر زیرساخت و داده‌ها: اولویت‌دهی به سرمایه‌گذاری بر داده‌های باکیفیت و تدوین چارچوب‌های دقیق حمکرانی به عنوان پیش‌شرط توسعه سیستمی.

به باور کارشناسان حاضر در نشست موزه دفینه، تا زمانی که الگوی توسعه جزیره‌ای جای خود را به حکمرانی یکپارچه و ثبت داده‌های بومی ندهد، گردشگری ایران امکان بهره‌مندی واقعی از بازار چند میلیارد دلاری هوش مصنوعی در جهان را نخواهد داشت.