شکوه دوباره یک شهر باستانی در ترکیه نمایان شد

بر اساس گزارش‌های منتشر شده از سوی وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، شهر باستانی زئوگما در منطقه‌ای کلیدی میان فلات آناتولی و سرزمین میان‌رودان واقع شده بود و به عنوان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای بازرگانی در دوران باستان شناخته می‌شد. این نقطه، محل برخورد و تبادل نه تنها کالا، بلکه افکار، هنر و فرهنگ میان تمدن‌های شرق و غرب بود.

این شهر در دوران حکومت سلوکیان و در حدود دو قرن پیش از میلاد مسیح، به اوج رونق و عظمت خود دست یافت. ثروت ناشی از تجارت، آن را به کانونی مهم برای فعالیت‌های فرهنگی بدل کرد. متمولان ساکن در این شهر، منازل و عمارت‌های خود را با نقوش موزاییکی بسیار ظریف و پرکار تزئین می‌کردند که نشان‌دهنده فرهنگ، اساطیر و ذوق هنری یونانیان بود.

در میان این گنجینه‌های هنری، اثر موزاییکی «نه الهه موز» از جایگاهی منحصربه‌فرد برخوردار است. این قطعه نادر، به ایزدبانوهای هنر، موسیقی، شعر، تاریخ و دانش در اسطوره‌شناسی یونان پرداخته و یکی از برترین نمونه‌های هنر موزاییک در جهان باستان محسوب می‌شود.

نمایش هنر و خرد در قالب سنگ

این اثر استثنایی با بهره‌گیری از هزاران تکه سنگ کوچک و رنگارنگ که به آن‌ها تسرا می‌گویند، خلق شده است. چهره‌هایی مانند کلیو، تالیا، اورانیا، کالیوپه و دیگر موزها با دقتی حیرت‌آور در کنار هم نقش بسته‌اند. هر تصویر نه تنها نشان‌دهنده مهارت بی‌نظیر استادکاران آن عصر است، بلکه گواهی بر اهمیت والای هنر و دانش در زندگی طبقه فرهیخته جامعه زئوگما نیز به شمار می‌آید.

این موزاییک در سالنی مجلل به نام «خانه موزها» قرار داشت؛ فضایی که رو به رودخانه فرات بود و به باور کارشناسان، محل تجمع ادیبان، شاعران و فرهیختگان آن روزگار بوده است. الهه‌های این تالار، گویا شاهد و مشوق گفت‌وگوهای ادبی و علمی ساکنان شهر بودند.

با فروپاشی امپراتوری‌ها و گذشت سده‌ها، این شهر کهن در زیر خاک و غبار زمان پنهان شد. در اواخر قرن بیستم و در جریان کاوش‌های باستان‌شناختی، توجه محققان بار دیگر به سوی این منطقه جلب گردید. یافتن این موزاییک در طی حفاری‌ها، یکی از دستاوردهای بزرگ باستان‌شناسی در این ناحیه ارزیابی می‌شود.

با این وجود، سرنوشت زئوگما با احداث سد بیرجیک بر روی رود فرات دگرگون شد و بخش‌های وسیعی از این محوطه تاریخی به زیر آب رفت. پیش از آبگیری مخزن سد، باستان‌شناسان کوشیدند تا مهم‌ترین آثار، از جمله موزاییک‌ها، را حفظ کرده و به مکانی امن انتقال دهند.

امروز این اثر پس از مرمت و بازسازی تخصصی، در موزه موزاییک زئوگما در شهر غازی‌عینتاب نگهداری می‌شود. این موزه میزبان یکی از بزرگ‌ترین کلکسیون‌های موزاییک باستانی در سراسر جهان است و به مرکزی مهم برای پژوهش درباره هنر و فرهنگ دوره هلنیستی و رومی تبدیل گشته است.

موزاییک تازه‌یاب تنها یک شیء تزئینی نیست؛ بلکه سندی پویا از دوره‌ای است که تمدن‌ها در مرزهای مشترک با هم درآمیختند و هنر، زبان مشترک آن‌ها بود. این اثر یادآور آن است که در میان ویرانه‌های امپراتوری‌های فروریخته نیز، روایت‌ها، اندیشه‌ها و زیبایی‌ها هرگز به کلی نابود نمی‌شوند.