مهسا مطهر: چرا هوش مصنوعی مشاغل گردشگری را حذف نمی‌کند، بلکه تغییر می‌دهد؟

خلاصه کلیدی:

تجربه‌های عملیاتی استارت‌آپی در ایران اثبات می‌کند که چالش بنیادین توسعه هوش مصنوعی در گردشگری کشور، نه عدم پذیرش فناوری، بلکه فقر داده‌های معتبر و دیجیتالی‌نشده است. با وجود نرخ خطای تحلیلی حدود ۲۰ درصدی اپلیکیشن‌های بین‌المللی فعلی، هوش مصنوعی توان جایگزینی کامل نیروی انسانی را ندارد. ورود فناوری فرآیندها را استاندارد ساخته و مشاغل را بازتعریف می‌کند؛ از این رو، استقرار آینده‌پژوهی و پذیرش واقعیت توسط بخش خصوصی شرط اصلی رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری است.

از تجربه عملیاتی «ایران‌پنلر» تا لزوم آینده‌پژوهی؛ چرا هوش مصنوعی مشاغل گردشگری را حذف نمی‌کند، بلکه تغییر می‌دهد؟

تهران — در بخش پایانی نشست هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری به مناسبت هفته گردشگری (سه شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵) در موزه دفینه—که به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد—تجربیات استارت‌آپی، چالش داده‌ها و آینده‌پژوهی در صنعت گردشگری ایران جمع‌بندی شد.

مهسا مطهر، استادیار دانشگاه، پژوهشگر و بنیان‌گذار استارت‌آپ‌های نوآور در گردشگری، در سخنان خود با استناد به تجربه عملیاتی راه‌اندازی سامانه‌های برنامه‌ریزی سفر، به تبیین دقیق جایگاه فناوری، تغییر ساختار مشاغل و لزوم آینده‌پژوهی در این صنعت پرداخت.

تجربه عملیاتی «ایران‌پنلر» و چالش فقدان داده‌های دیجیتال

مهسا مطهر سخنان خود را با مرور یک تجربه عملیاتی از سال ۱۳۹۴ آغاز کرد؛ زمانی که پروژه استارت‌آپی «ایران‌پنلر» را با هدف الگوریتم‌نویسی هوشمند برای برنامه‌ریزی سفر (Itinerary) بنیان گذاشتند:

• شکست داده‌های غیردقیق (UGC): در فرایند توسعه الگوریتم‌ها، فقدان داده‌های دیجیتال معتبر نمایان شد. داده‌های محتواییِ تولیدشده توسط کاربران غالباً غیردقیق بودند و تیم توسعه ناچار شد به‌صورت دستی ۱۳۰۰ برنامه سفر استاندارد تولید و موقعیت‌ها را ثبت کند تا موتور جستجو آموزش ببیند.

• فاصله با ترانسفورماسیون دیجیتال: این تجربه نشان داد که اگرچه از سال ۲۰۱۸ شعار جهانی «ترانسفورماسیون دیجیتال» مطرح بوده است، اما ایران هنوز در پله‌های نخست دیجیتالی‌سازی (Digital Transformation) قرار دارد و تا استقرار کامل هوش مصنوعی فاصله قابل‌توجهی وجود دارد.

پنج محور کلیدی در افق پیش‌روی گردشگری ایران

این بنیان‌گذار استارت‌آپی برای بازتعریف نقشه راه گردشگری کشور در عصر فناوری‌های هوشمند، پنج اصل راهبردی زیر را مطرح نمود:

1. پذیرش واقعیت و اتکا به بخش خصوصی: بخش خصوصی سال‌هاست این واقعیت را پذیرفته که نباید معطل اقدامات ساختاری نهادهای دولتی بماند، بلکه خود فعالان باید فرایند دیجیتالی‌سازی را در بسترهای کاری اجرا کنند.

2. ساختاردهی و پایش مداوم مقاصد: هوش مصنوعی فراتر از اتوماسیون ساده عمل می‌کند و با آموزش‌پذیری، توان ساختاردهی، استانداردسازی، پایش مداوم و شناسایی نقاط بحران‌خیز در مدیریت مقاصد را داراست.

3. تغییر ماهیت مشاغل به جای حذف آن‌ها: نگرانی از حذف نیروهای انسانی بی‌اساس است. همان‌گونه که توسعه راهنماهای صوتی (Audio Guides) نه تنها راهنمایان را حذف نکرد بلکه ده‌ها پژوهشگر را به تولیدکننده محتوا و محقق تبدیل نمود، هوش مصنوعی نیز شکل مشاغل را تغییر داده و فرصت‌های شغلی جدید خلق می‌کند.

4. محدودیت‌ها و نرخ خطای تحلیلی ۲۰ درصدی: ابزارها و اپلیکیشن‌های بین‌المللی فعلی هنوز از دقت کامل انسانی برخوردار نیستند و طبق آمارهای ثبت‌شده حدود ۲۰ درصد خطای تحلیلی دارند؛ از این رو جایگزینی کامل انسان منتفی است.

5. ضرورت آینده‌پژوهی و عبور از الگوهای سنتی: تفکر جاری در گردشگری ایران متکی بر الگوهای بسیار قدیمی است. رقابت در عرصه جهانی نیازمند آینده‌پژوهی، تغییر رویکردهای سنتی و بکارگیری هوش مصنوعی جهت پایش، پایداری و توسعه مقاصد است.

به باور کارشناسان حاضر در نشست موزه دفینه، هوش مصنوعی زمانی به اهرمی تحول‌آفرین تبدیل خواهد شد که با غلبه بر فقر داده، تغییر نقش مشاغل سنتی و اتکا به آینده‌پژوهی، زیرساخت‌های گردشگری ایران به بسترهای مدرن دیجیتال متصل گردند.