مجتبی جاودان: چرا افق ۲۰۳۰ صنعت گردشگری مبتنی بر الگوی تعاملی است؟

هم‌افزایی انسان و هوش مصنوعی مولد؛ چرا افق ۲۰۳۰ صنعت گردشگری مبتنی بر الگوی تعاملی است؟

خلاصه کلیدی:

جهش شتابان فناوری از «هوش مصنوعی کلاسیک» به عصر «هوش مصنوعی مولد» (Generative AI) و تعاملی، نباید به اشتباه واگذاری عاملیت مطلق به ماشین تلقی شود. تجربه هتل‌ها و مقاصد پیشتاز جهان نشان می‌دهد فناوری‌های روباتیک در نقاط تماس عاطفی و احساسی با مشتریان فاقد کارایی کامل هستند. افق پیش‌رو تا سال ۲۰۳۰، مبتنی بر «نظام همکاری انسان و هوش مصنوعی» (Human-AI Collaboration) در قالب یک سیاست‌گذاری یکپارچه منطبق با فناوری‌های مکمل مانند بلاک‌چین، اینترنت اشیاء (IoT) و کلان‌داده‌هاست.

تهران — در ادامه نشست هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری به مناسبت هفته گردشگری (سه شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵) در موزه دفینه—که به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد—ابعاد آکادمیک، تاریخی و ساختاری تحولات فناوری‌های نوظهور در تراز بین‌المللی تحلیل شد.

دکتر مجتبی جاودان، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی، در سخنان خود با بررسی سیر تطور هوش مصنوعی و هشدارهای تحلیلی درباره شکاف روزافزون فناوری با کشورهای منطقه، الگوی راهبردی صنعت گردشگری تا سال ۲۰۳۰ را تبیین کرد.

گذر از هوش مصنوعی کلاسیک به هوش مولد و شکست الگوی روباتیک مطلق

دکتر مجتبی جاودان با اشاره به قدمت تاریخی الگوریتم‌ها که به دهه ۱۹۵۰ میلادی بازمی‌گردد، تاکید کرد که اثرگذاری ملموس و شتاب فوق‌العاده این حوزه مربوط به ۳ تا ۴ سال اخیر است:

• جهش به عصر AI مولد: جهان از هوش مصنوعی کلاسیک عبور کرده و وارد عصر «هوش مصنوعی مولد» و مدل‌های گفت‌وگو محور تعاملی شده است. عدم اقدام به‌موقع در این برهه حساس، موجب تعمیق شکاف عظیم توسعه فناوری ایران حتی نسبت به کشورهای همسایه خواهد شد.

• درس مهم از هتل‌های پیشتاز جهان: در موج اولیه ورود فناوری، استفاده از ربات‌ها و سیستم‌های خودکار بسیار جذاب به نظر می‌رسید؛ اما تجربیات میدانی نشان داد که در «نقاط تماس مستقیم» (Touchpoints) با مشتریان—جایی که عواطف، همدلی و ارتباطات انسانی اهمیت دارد—ضعف سیستم‌های مستقل هوشمند آشکار می‌شود.

• الگوی اصلی ۲۰۳۰ (همکاری انسان و AI): تا سال ۲۰۳۰ نباید عاملیت و تصمیم‌گیری مطلق به هوش مصنوعی واگذار شود، بلکه مدلی موفق است که بر پایه هم‌افزایی، مکمل‌سازی و همکاری تناتنگ میان نیروهای انسانی و ابزارهای هوشمند طراحی شده باشد.

لزوم سیاست‌گذاری یکپارچه برای فناوری‌های مکمل

این استاد دانشگاه خوارزمی با تشریح نقش دستیارهای هوشمند گفت‌وگو محور در راهنمایی گام‌به‌گام گردشگران (از انتخاب جاذبه و رستوران تا مراکز خرید)، هم‌افزایی سایر ابزارهای تکنولوژیک را نیازمند یک نقشه راه کلان دانست:

1. یکپارچه‌سازی ابزارهای مکمل: بکارگیری هوش مصنوعی زمانی به حداکثر ارزش‌آفرینی می‌رسد که در کنار فناوری‌های مکمل نظیر «بلاک‌چین» (ثبت و امنیت داده‌ها)، «اینترنت اشیاء (IoT)» (پایش هوشمند محیط) و «کلان‌داده‌ها (Big Data)» (شناخت دقیق ترجیحات مسافران) قرار گیرد.

2. پرهیز از توسعه جزیره‌ای: اگر این لایه‌ها و ابزارهای تکنولوژیک در قالب یک «سیاست‌گذاری یکپارچه» تدوین و هماهنگ نشوند، صنعت گردشگری تنها شاهد اقدامات جزیره‌ای و پراکنده‌ای خواهد بود که قادر به تحول اقتصادی نخواهند بود.

به باور کارشناسان حاضر در نشست موزه دفینه، آینده گردشگری ایران در گرو تدوین سیاست‌گذاری یکپارچه‌ای است که با نگاهی واقعی به محدودیت‌ها و ظرفیت‌ها، الگوی هم‌افزایی انسان و هوش مصنوعی را در مرکز برنامه‌ریزی‌های کلان قرار دهد.