ساسان قاسمی: چرا موفقیت هوش مصنوعی در گردشگری نیازمند «هوشمندی در به‌کارگیری» است؟

از زیرساخت تا حکمرانی شبکه‌ای؛ چرا موفقیت هوش مصنوعی در گردشگری نیازمند «هوشمندی در به‌کارگیری» است؟

خلاصه کلیدی:

هوش مصنوعی اصالتاً یک «زیرساخت خنثی» است که ارزش اقتصادی و کاربردی آن کاملاً به الگوی فکری کاربر و «هوشمندی در به‌کارگیری» بستگی دارد. در غیاب برنامه‌ریزی‌های انسجام‌یافته دولتی، تنها راهکار عملیاتی برای توسعه فناوری در صنعت گردشگری ایران، شکل‌گیری یک حکمرانی شبکه‌ای (Networked Governance)، اتصال جزیره‌های فعال بخش خصوصی و بهره‌گیری از رویکردهای آینده‌پژوهانه و جامعه‌شناختی است.

تهران — در ادامه نشست هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری به مناسبت هفته گردشگری (سه شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵) در موزه دفینه—که به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد—ابعاد راهبردی و ساختاریِ حکمرانی فناوری‌های نوظهور در صنعت گردشگری به بحث گذاشته شد.

ساسان قاسمی، مشاور راهبردی مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی (تحت نظارت یونسکو)، با تشریح ماهیت هوش مصنوعی به عنوان یک زیرساخت پایه، بر ضرورت بازاندیشی در الگوهای فکری و ایجاد هم‌افزایی میان فعالان بخش خصوصی تاکید کرد.

هوش مصنوعی به مثابه یک «زیرساخت»؛ ضرورت تغییر پارادایم

ساسان قاسمی با ۳۱ سال تجربه حضور در بدنه اجرایی و راهبردی، با انتقاد از رویکردهای انفعالی یا نگران‌کننده نسبت به فناوری، ماهیت هوش مصنوعی را به یک «جاده» یا شریان ارتباطی تشبیه نمود:

• زیرساخت خنثی و اهمیت نحوه مواجهه: یک جاده هم می‌تواند مسیر ترانزیت کالا و دانش باشد و هم بستر سوءاستفاده؛ اما هیچ منطقی حکم به بستن جاده نمی‌دهد. بهره‌گیری اثرگذار از هوش مصنوعی بیش از خودِ فناوری، نیازمند «هوشمندی در به‌کارگیری» و بازاندیشی در الگوی ذهنی تصمیم‌گیران است.

• واقع‌بینی در برابر خط‌مشی‌های دولتی: انتظارِ برنامه‌ریزی یکپارچه و تحول‌آفرین از بخش دولتی یا وزارتخانه‌ها واقعی نیست؛ چرا که تغییرات مدیریتی و فقدان زیرساخت داده‌ای یکپارچه مانع تداوم برنامه‌ها می‌شود. همچنین، همان‌طور که فعالانی نظیر علی شادلو مطرح می‌کنند، مقاومت در برابر تغییر در بدنه دولتی بالاست، در حالی که بخش خصوصی بر اساس واقعیت‌های اقتصادی و صیانت از ارزش‌ها، مسیر حرکت خود را به‌درستی می‌یابد.

نقشه راه حکمرانی: از اقدامات نقطه‌ای تا خلق کنسرسیوم بخش خصوصی

این مشاور راهبردی یونسکو برای عبور از پراکندگی فعلی در پروژه‌های هوش مصنوعی کشور، الگوی «اتصال نقاط مستقل» را پیشنهاد کرد:

1. شبکه‌سازی و ایجاد مطالبه یکپارچه: همان‌گونه که راهنمایان گردشگری با ایجاد تشکل‌ها و کنسرسیوم‌های فراگیر توانستند مطالبات خود را به بدنه حاکمیتی تثبیت کنند، فعالان فناوری و بخش خصوصی گردشگری نیز باید با پیوند دادن ظرفیت‌های نقطه‌ای خود، مطالبات ساختاریافته‌ای خلق کنند که قابل اغماض نباشد.

2. رویکرد بین‌رشته‌ای و آینده‌پژوهانه: هوش مصنوعی ابزاری صرفاً برای حل چالش‌های روزمره و مقطعی نیست، بلکه سازوکاری راهبردی برای «حل مسائل آینده» است. از این رو، نشست‌های تحلیلی باید با حضور هم‌زمان متخصصان هوش مصنوعی، جامعه‌شناسان و آینده‌پژوهان برگزار شود تا افق‌های میان‌مدت و بلندمدت این صنعت تبیین گردد.

به باور کارشناسان حاضر در نشست موزه دفینه، پذیرش هوش مصنوعی به عنوان یک زیرساخت ملی و ایجاد هم‌افزایی میان فعالان بخش خصوصی، تنها مسیر تحقق توسعه پایدار و مواجهه هوشمندانه با چالش‌های آتی گردشگری ایران خواهد بود.