درخت اُرس؛ نگهبان سبز کوهستان‌های البرز و یادگار تاریخ ایران

حمزه مشایخی در گفت‌وگو با یک رسانه داخلی با اشاره به گسترش طبیعی این گونه گیاهی در استان البرز اعلام کرد: اُرس نه فقط یکی از ارزشمندترین گونه‌های گیاهی این منطقه است، بلکه به عنوان نماد گیاهی استان نیز شناخته می‌شود. وجود درختان کهن سال اُرس در مناطق حفاظت شده، نشان از اهمیت بالای این گونه در زیست‌بوم البرز دارد.

وی که ریاست اداره حفاظت و مدیریت زیستگاه‌ها و مناطق اداره کل محیط زیست استان البرز را بر عهده دارد، ادامه داد: استان البرز با کوه‌های بلند، دشت‌های آبرفتی و آب و هوای گوناگون، یکی از غنی‌ترین مناطق از نظر تنوع گیاهی در ایران است و همین ویژگی، زمینه رشد گونه‌های ارزشمندی مانند اُرس را فراهم کرده است.

او بیان کرد: بر پایه پژوهش‌های صورت گرفته، نزدیک به ۶۵ درصد از مساحت البرز را مراتع تشکیل می‌دهند و در این استان ۱۷ نوع مرتع شناسایی شده است. این تنوع مرتعی، بستر زندگی گونه‌های جانوری و گیاهی فراوانی است.

این مقام مسئول توضیح داد: پوشش جنگلی استان که در قلمرو رویشی ایران جای دارد، عموماً پراکنده و کم‌تراکم است و بیشتر در بخش‌های شمالی دیده می‌شود. با این حال، گونه‌های درختی و درختچه‌ای ارزشمندی مانند بنه، زالزالک، زرشک، بادام کوهی و به ویژه اُرس در این مناطق می‌رویند و نقشی کلیدی در پایداری زیست‌بوم ایفا می‌کنند.

مشایخی با اشاره به منطقه حفاظت شده البرز جنوبی گفت: این ناحیه با وسعتی حدود ۶۴ هزار هکتار، بیشتر عرصه‌ای مرتعی دارد، اما گونه‌های درختی و درختچه‌ای ارزشمندی نیز به صورت طبیعی و کاشته شده در آن مشاهده می‌شوند. حضور اُرس در این منطقه نه تنها اهمیت زیست‌بومی دارد، بلکه جاذبه‌ای طبیعی و بی‌نظیر برای دوستداران طبیعت است.

وی درباره ویژگی‌های زیست‌محیطی اُرس گفت: اُرس از خانواده سرو، درختی همیشه سبز و مقاوم است که در بلندی‌های بالای ۲۵۰۰ متر رشد می‌کند. این درخت سرمای سخت زمستان، خشکی و کم‌آبی را تاب می‌آورد و به همین دلیل در ارتفاعات البرز جایگاهی ویژه دارد.

مشایخی گفت: یکی از برجسته‌ترین اُرس‌ها در شمال شرقی روستای شهرستانک قرار گرفته است. این درخت که مردم محلی آن را «پیر تودار» یا «هورست» می‌نامند، بیش از ۲۸۰۰ سال عمر دارد و با بلندای ۱۷ متر و تنه‌ای ستبر، نمایشی از تاریخ و طبیعت ایران را ارائه می‌دهد. پیر تودار از روزگار هخامنشیان تا امروز سبز ایستاده و نه تنها یک پدیده طبیعی، بلکه گنجینه‌ای ژنتیکی و میراثی زنده از تاریخ ایران است. مسافران و علاقه‌مندان به طبیعت می‌توانند با دیدن این درخت، تجربه‌ای کم‌مانند از پیوند تاریخ و طبیعت به دست آورند.

او درباره خطرهای تهدیدکننده اُرس گفت: فصل زمستان اگرچه زمان استراحت گیاهان است، اما رویشگاه‌های اُرس در این فصل آسیب‌پذیرتر می‌شوند. بریدن غیرقانونی، چرای بی‌رویه و برداشت ناآگاهانه، از اصلی‌ترین تهدیدهای این گونه ارزشمند است. قانون منع قطع درخت اُرس که از آغاز دهه ۷۰ به تصویب رسیده، نشان‌دهنده اهمیت بالای این گونه در معادلات زیست‌محیطی کشور است و نیاز به نگهداری از آن را بیش از پیش آشکار می‌کند.

این مسئول افزود: آموزش ساکنان محلی و گردشگران درباره ارزش‌های زیست‌محیطی و تاریخی اُرس، از نیازهای ضروری برای حفاظت از این گونه کمیاب است. تنها با آگاهی و رعایت اصول محیط زیستی می‌توان اطمینان داد که این درختان کهن سال برای آیندگان باقی خواهند ماند.

وی در پایان گفت: اُرس‌های البرز همچون پاسدارانی سبز در میان کوه‌ها ایستاده‌اند و اگر حفاظت اصولی از آن‌ها تداوم یابد، سده‌های دیگر نیز نماد پایداری، شکیبایی و پیوند ژرف طبیعت با تاریخ ایران خواهند بود.