کشف بقایای سالم یوزهای باستانی در دل غارهای عربستان

گزارش پایگاه خبری سفرنویسان – گروهی از محققان عربستانی در جریان کاوش‌های خود در غارهای صعب‌العبور کوهستان آرار واقع در شمال این کشور، با هفت جسد به‌جا مانده از چند یوز برخورد کردند که به شکل طبیعی و در وضعیتی حیرت‌آور سالم مانده بودند. ورود به برخی از این حفره‌های زیرزمینی که در عمق بیش از پانزده متری قرار داشتند، تنها با ابزارهای فنی ویژه ممکن بود. به باور کارشناسان، این غارها گنجینه‌ای پنهان از تاریخ طبیعت در این بخش از جهان محسوب می‌شوند.

یوزهایی با قدمت چند هزار سال

برخلاف مومیایی‌های مصنوعی تمدن مصر، لاشه‌های یافت شده این گربه‌سانان در شمال عربستان، کاملاً بر اثر عوامل محیطی حفظ شده‌اند.

هوای خشک، جریان کم باد و نبود تابش آفتاب در این غارها، باعث توقف فرآیند پوسیدگی اجساد شده است. در نتیجه، پوست، استخوان‌بندی و حتی قسمت‌هایی از گوشت این حیوانات به شکل قابل توجهی دست‌نخورده باقی مانده؛ موضوعی که پژوهشگران از آن به عنوان پدیده‌ای شگفت‌انگیز یاد می‌کنند.

محققان و متخصصان باستان‌شناسی پس از انجام آزمایش‌های تاریخ‌گذاری متوجه شدند که این بقایا به دوره‌های گوناگونی تعلق دارند. قدمت بعضی از آن‌ها نزدیک به یکصد و سی سال است، در حالی که سن برخی دیگر به بیش از یک هزار و هشتصد و حتی چهار هزار سال می‌رسد.

این بازه زمانی طولانی، نشان‌دهنده سکونت دیرینه و پیوسته یوزها در ناحیه آرار عربستان در طول ادوار مختلف آب‌وهوایی و تاریخی است.

بازخوانی ژن‌های یوزهای ناپدید شده

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این اکتشاف، امکان برداشت ماده وراثتی کهن از بقایای حفظ شده این جانوران بود که موفقیتی کمیاب در بررسی گربه‌سانان بزرگ به شمار می‌رود. بررسی‌های ژنتیکی حاکی از آن است که یوزهای کشف شده از نظر تبار به دو زیرگونه کنونی یوز آسیایی و یوز آفریقایی پیوند دارند. این داده‌ها، اطلاعاتی کلیدی درباره موقعیت ژنتیکی جمعیت‌های از میان رفته یوز در شبه‌جزیره عربستان برای دانشمندان فراهم کرده است.

علاوه بر اجساد کامل، بقایای استخوانی بیش از پنجاه یوز و نیز استخوان‌های گونه‌های دیگر جانوری در همین غارها پیدا شد. این نشانه‌ها گواه آن است که غارها احتمالاً به عنوان پناهگاه، محل آسایش یا حتی جایگاه زاد و ولد یوزها مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند. به اعتقاد پژوهشگران، در گذشته این ناحیه از پوشش گیاهی و منابع غذایی کافی برخوردار بوده که محیطی ایده‌آل برای زندگی یوزها پدید می‌آورده است.

زیرگونه یوز آسیایی که روزگاری از آفریقا تا خاورمیانه و هند پراکنده بود، امروزه تنها در بخش کوچکی از قلمرو تاریخی خود و منحصراً در ایران دیده می‌شود. بر پایه مطالعات انجام شده، یوزهای آسیایی در عربستان سعودی، از میانه‌های سده بیستم میلادی به کلی نابود شده‌اند و یافته‌های تازه، نخستین مدارک ملموس و مستند از وجود تاریخی آن‌ها در شبه جزیره عربستان به شمار می‌رود.

باستان‌شناسان و متخصصان محیط زیست اعلام کرده‌اند که اطلاعات ژنتیکی استخراج شده از این بقایای طبیعی یوزها می‌تواند نقشی کلیدی در برنامه‌های آینده حفاظت از این گونه بازی کند. آن‌ها بر این باورند که با درک دقیق‌تر نیای ژنتیکی یوزهای منقرض شده، می‌توان مناسب‌ترین زیرگونه‌ها را برای طرح‌های احتمالی بازیابی جمعیت و بازگرداندن یوز به زیستگاه‌های پیشین خود در عربستان سعودی انتخاب کرد.