لرستان؛ گذرگاه تاریخ و شاهکارهای مهندسی باستان در مسیر جهانی شدن
بر اساس گزارش پایگاه خبری سفرنویسان، منطقه پلدختر در جنوب لرستان و در همسایگی استانهای ایلام و خوزستان واقع شده است. این ناحیه کوهستانی و وسیع، به دلیل قرار گرفتن بر سر راه سه رود بزرگ اشکان، سیمره و زال، از اهمیت جغرافیایی و تاریخی بالایی برخوردار است. این آبرودها، سرچشمههای اصلی کرخه محسوب میشوند و تمام آبی که نهایتاً پشت سد کرخه جمع میآید، از محدوده این شهرستان میگذرد.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان در گفتوگو با این رسانه اظهار داشت: همین ویژگی باعث شده تا این منطقه از نظر منابع آبی هیچگاه با مشکل مواجه نباشد و در طول اعصار، بستری برای شکلگیری سکونتگاههای انسانی، راههای ارتباطی و سازههای عظیم آبی شده است.
وی افزود: آب و هوای گرمسیری پلدختر در کنار این موهبت طبیعی، نقش مهمی در تداوم حیات و تمدن در این خطه داشته است.
سرزمین پلهای کهن ایران
این ناحیه از دید باستانشناسان با نام «سرزمین پلهای کهن ایران» شهرت دارد. بزرگترین و مهمترین پلهای تاریخی کشور در اینجا قرار گرفتهاند؛ از پل گاومیشان گرفته تا پل تاریخی پلدختر که نام شهرستان نیز از آن گرفته شده است. پل کلهرت در معمولان، هشت پل تاریخی روی رود زال و پل آخور رخش که یکی از کهنترین پلهای ایران و مربوط به دوران هخامنشی است، از دیگر نمونههای بینظیر این مجموعه به شمار میروند.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان در این زمینه گفت: «از دوره هخامنشی تا زمان اشکانیان، ساسانیان و سپس دوران اسلامی، سیر تکامل پلسازی را میتوان به صورت عینی و زنده در پلدختر مشاهده کرد.»
به باور وی، این تداوم تاریخی، نشاندهنده جایگاه راهبردی این منطقه در شبکه ارتباطی ایران باستان است.
پرونده ثبت جهانی پلهای تاریخی ایران هم اکنون در دست تهیه است و به گفته مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، پیشبینی میشود در طول دو سال آینده، این پرونده برای قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی یونسکو کامل شود. این مجموعه در حال حاضر در فهرست آزمایشی یونسکو جای دارد.
همراه با موضوع ثبت جهانی، مسئله مرمت و نگهداری از این پلها نیز یکی از نگرانیهای اصلی متولیان میراث فرهنگی استان است. وی با اشاره به محدودیت بودجه استانی گفت: «بازسازی پلهای تاریخی هر سال از محل اعتبارات استان انجام میشود، اما این بودجه ثابت نیست و گاهی قطع میشود.»
وی تأکید کرد: اختصاص یک ردیف بودجه ملی همیشگی، امکان برنامهریزی بلندمدت برای مرمت و احیای این پلهای تاریخی را به عنوان سازههای عظیم فراهم خواهد کرد؛ سازههایی که در سطح جهان به عنوان بزرگترین بناهای آبی تاریخی شناخته میشوند.
غار کلماکره؛ گنجینهای که تاریخ را دگرگون کرد
در میان آثار برجسته پلدختر، غار کلماکره جایگاهی ویژه دارد؛ گنجینهای که به عنوان ششمین گنج بزرگ جهان معرفی شده است. این گنجینه در سال ۱۳۶۸ به صورت گسترده مورد سرقت قرار گرفت، اما اهمیت آن تنها به ارزش مالی محدود نمیشود.
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی، «بر لبه بسیاری از ظروف این گنجینه، نوشتههایی حک شده که بخش مهمی از تاریخ ایران را روشن میسازد.»
وی توضیح داد: برای اولین بار، نام یک سلسله پادشاهی به نام ساماتیها، نام سرزمینی به نام ساماتوره و نام چهار پادشاه، از طریق همین یافتهها وارد تاریخ ایران شد.
بخش قابل توجهی از گنجینه غار کلماکره پس از سرقت به کشورهای اروپایی و آمریکایی منتقل شد و امروز فقط تعدادی از آنها در موزه ملی ایران و موزه فلکالافلاک نگهداری میشوند.
در حال حاضر به دلیل دشواری مسیر، پروژه فعالی در غار کلماکره در دست اجرا نیست. مدیرکل میراث فرهنگی با اشاره به این موضوع تأکید کرد که آسانسازی دسترسی به این غار، شرط لازم برای ادامه کاوشهای باستانشناسی و بهرهبرداری گردشگری از آن است.
وی گفت: «برای باز کردن مسیر غار کلماکره، نیازی به راهسازی نیست و تنها گزینه عملی، ساخت تلهکابین است؛ زیرا غار در نوک قله کوه قرار دارد و نیازمند عملیات عمرانی سنگینی است.» در عین حال، ایجاد موزهای در شأن و جایگاه کلماکره در شهر، یکی دیگر از پیشنهادهای مطرح برای نمایش و معرفی این گنجینه است.
پلدختر در استان لرستان اما به دلیل عبور رودخانهها، تنگهها و درههای شگفتانگیز طبیعی، به عنوان «پایتخت زمینگردشگری ایران» شناخته میشود و در آبان ماه گذشته بود که نشست تخصصی «زمینگردشگری ایران» با محوریت ثبت جهانی بزرگترین زمینلغزش بلوکی جهان در این شهرستان برگزار شد.
این زمینلغزش عظیم که در مرز ایلام و لرستان رخ داده، در مقیاس جهانی کمنظیر است.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان با اشاره به ابعاد این پدیده طبیعی گفت: «در هیچ نقطهای از جهان، زمینلغزشی با این وسعت و عظمت گزارش نشده است. یادگار این رویداد، جابهجایی بخشی از یال شرقی کبیرکوه و پدید آمدن ۱۱ تالاب است.»
معمولان؛ از نیایشگاه میترایی تا بلندترین پل جهان باستان
شهرستان معمولان در لرستان، به تازگی به عنوان دوازدهمین شهرستان این استان معرفی شد. این شهرستان نیز از نظر تاریخی و باستانشناسی دارای توانمندیهای برجستهای است.
در معمولان، پل کلهرت به عنوان مرتفعترین پل دنیای باستان قرار دارد. جالب است بدانید در ایران فقط چهار پل دارای کتیبه شناسایی شده که یکی از آنها به کلی از بین رفته است. پل کشکان در پلدختر، پل کلهرت در معمولان و پل ایزدخواست در فارس از جمله این نمونهها هستند.
مدیرکل میراث فرهنگی استان لرستان با اشاره به اهمیت این پلهای تاریخی گفت: جایگاه این پلها در تاریخ مهندسی و معماری ایران بیهمتاست.
کاروانسرای چمشک نیز بنای شاخص دیگر شهرستان معمولان است که در فهرست کاروانسراهای ثبت جهانی ایران جای دارد. ویژگی منحصربهفرد این بنا، داشتن سه حیاط در آن است؛ خصوصیتی که آن را به تنها کاروانسرای سهحیاطی ایران و حتی جهان تبدیل کرده است.
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، این کاروانسرا در مسیر «راه ایلی» باستانی شوش به همدان قرار دارد؛ مسیری که در دوره هخامنشی دو پایتخت بزرگ ایران را از مناطق گرم به سرد متصل میکرد. در ادامه این مسیر، یازده کاروانسرا در استان لرستان شناسایی شده که بیشتر آنها در محدوده پلدختر هستند. به همین دلیل، پلدختر از منظر تاریخی نه تنها یک شهرستان، بلکه «گذرگاه تاریخ» ایران به حساب میآید.
غار دستساز کوگان در شهرستان معمولان نیز آثاری از دوره اشکانی با قدمتی نزدیک به ۲۲۰۰ سال را در خود نگه داشته است. این غار به عنوان معبد میترائی یا نیایشگاه آیین مهر در دوران باستان نیز شناخته میشود.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان گفت: در این غار، حدود هزار مترمکعب از دل کوه تراشیده شده و فضاهایی شامل اتاقها، آبانبار، محراب و عبادتگاه ایجاد شده است.
وی تأکید کرد: واگذاری غار دستساز کوگان به بخش خصوصی با حمایت و تسهیلات دولتی، میتواند زمینه ساماندهی، نگهداری و بهرهبرداری گردشگری از این اثر ارزشمند را فراهم آورد.
مریم جلیلوندفرد
چرا این خبر مهم است؟ تحلیل هزینه، ایمنی و تصمیمگیری مسافران
خبر حرکت پرونده ثبت جهانی پلهای لرستان به سمت یونسکو، تنها یک دستاگردیاسی نیست. این رویداد پیامدهای مستقیم و ملموسی برای هر مسافر و برنامهریز سفر دارد. اولاً، ثبت جهانی معمولاً به معنای تزریق بودجههای ملی و بینالمللی برای مرمت، ایمنسازی و ایجاد زیرساختهای گردشگری است. این یعنی دسترسی آسانتر، امکانات رفاهی بهتر و مهمتر از همه، استانداردهای بالاتر ایمنی برای بازدید از این سازههای کهن. ثانیاً، شهرت جهانی این آثار، نگاه سرمایهگذاران بخش خصوصی را برای ایجاد اقامتگاههای بومگردی، رستورانها و خدمات راهنمای تخصصی جلب میکند که در نهایت به تنوع و کیفیت بیشتر تجربه سفر و البته رقابت در قیمتها منجر میشود. برای مسافری که قصد دیدن این منطقه را دارد، این خبر به معنای آیندهای نزدیک با سفر سازمانیافتهتر، امنتر و غنیتر از نظر خدمات است.
چرا این گزارش برای مخاطب ایرانی ارزشمند است؟
این گزارش پرده از گوشهای کمتر دیده شده از هویت و عظمت تمدنی ایران برمیدارد. برای ایرانیان، شناخت پلهای باستانی لرستان فقط بازدید از چند بنای قدیمی نیست؛ بلکه سفری به عمق تاریخ مهندسی و اقتدار حکمرانی در ایران باستان است که شبکههای ارتباطی گسترده و ابرسازههایی خلق میکرده که برخی از آنها هنوز پابرجاست. این شناخت، حس غرور ملی و تعلقخاطر به میراث کهن را تقویت میکند. از سوی دیگر، این اطلاعات به هموطنان کمک میکند تا مقصدی جدید، اصیل و مقرونبهصرفه را در داخل کشور برای سفر بشناسند؛ منطقهای که هم از نظر طبیعی (ژئوتوریسم) و هم از نظر تاریخی ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای اصلی گردشگری داخلی را دارد. توجه به چنین گنجینههایی، به معنای حمایت از توسعه اقتصادی مناطق کمتر برخوردار و حفظ سرمایههای ملی برای نسلهای آینده است.
تحلیل کوتاه برای مدیران صنعت گردشگری ایران
حرکت پرونده پلهای تاریخی لرستان به سمت ثبت جهانی، یک فرصت استراتژیک و طلایی برای کل صنعت گردشگری ایران محسوب میشود. این رویداد میتواند کاتالیزوری برای توسعه یک «قطب گردشگری heritage-based» کامل در غرب کشور باشد. مدیران و سرمایهگذاران این صنعت باید از هماکنون نقشه راه خود را ترسیم کنند. تمرکز نباید تنها بر بازدید از خود پلها باشد، بلکه باید بستههای سفر ترکیبی (تاریخی، طبیعی، ماجراجویانه) طراحی شود. ایجاد اقامتگاههای بومگردی در روستاهای اطراف، تربیت راهنمایان محلی متخصص، توسعه مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری بین آثار و برندسازی مشترک تحت عنوان «گذرگاه تاریخ ایران» از اقدامات ضروری است. همکاری با دفاتر مسافرتی خارجی برای معرفی این مقصد جدید جهانی، پس از ثبت قطعی، نیز از اولویتهای بازاریابی خواهد بود. این منطقه پتانسیل آن را دارد که به نمونهای موفق از گردشگری پایدار و جامعهمحور تبدیل شود که هم میراث را حفظ میکند و هم رونق اقتصادی میآفریند.
دانلود رایگان مجله سفرنویسان
مطالب مرتبط
همکاری سازمان جهانی گردشگری و مؤسسه بینالمللی دیپلم برای آموزش گردشگری در دبیرستانها
سازمان جهانی گردشگری و مؤسسه بین المللی دیپلم برای ارتقای آموزش گردشگری در مدارس متوسطه همکاری می کنند. این تفاهم نامه بر افزایش کیفیت و دسترسی به آمو...
اروند، قطب جدید گردشگری سلامت ایران
اروند و شلمچه، دروازه گردشگری سلامت ایران می شوند. هگتا بسته های سرمایه گذاری پزشکی را برای جذب توریست تدوین کرد. تحولات گردشگری ریلی و دریامحور.
روز جهانی تالابها در ۲۰۲۶: پیوند میراث فرهنگی با طبیعت
روز جهانی تالاب ها در سال ۲۰۲۶ بر پیوند ناگسستنی این اکوسیستم ها با میراث فرهنگی و دانش سنتی جوامع تأکید دارد. بسیاری از آثار ثبت شده در میراث جهانی،...
دیدگاه ها