صنعت در خط قرمز؛ زیان یک‌طرفه بخش خصوصی در مواجهه با جنگ

واکاوی چالش‌های تورگردانان در بحران جنگ؛ رفیعی‌شاد از شلیک تیر خلاص به دفاتر خدمات مسافرتی گفت

امیرپویان رفیعی‌شاد، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی کارفرمایی دفاتر سفر و گردشگری استان تهران ، در میزگرد تخصصی مجله «سفرنویسان» با موضوع «واکاوی چالش‌های تورگردانان در بحران جنگ»، به تشریح ریزش بی‌سابقه سرمایه انسانی، صدمات ناشی از بحران‌های ژئوپلیتیکی و خلاءهای ساختاری صنعت گردشگری پرداخت.

از شوک کرونا تا شلیک تیر خلاص جنگ

رفیعی‌شاد با بررسی سیر بحران‌ها از سال ۱۳۹۸ تاکنون اظهار داشت که صنعت گردشگری ایران حتی پیش از اپیدمی کرونا به شدت نسبت به تکانه‌های بیرونی آسیب‌پذیر شده بود. وی با اشاره به ایستادگی آژانس‌ها در دوره کرونا گفت: «در شرایطی که بیشتر اصناف تعدیل نیرو داشتند، دفاتر مسافرتی با تحمل زیان‌های سنگین و بازپرداخت وجوه مسافران، اعتبار صنعت را حفظ کردند. اما تداوم بحران‌ها و پیوند آن با حوادث سال‌های اخیر و در نهایت بروز جنگ، شلیک تیر خلاص به ساختار تورگردانی کشور بود.»

وی تاکید کرد که خدمات مسافرتی و اقامتی قابل دپو و ذخیره‌سازی نیستند و عدم فروش یک صندلی یا اتاق در یک روز به معنای نابودی کامل آن ثروت در همان روز است.

تعلیق ۶۰۰۰ دفتر و کوچ اجباری ۶۰ هزار متخصص

وی در خصوص وضعیت بنگاه‌های گردشگری گفت: «تعلیق فعالیت حدود ۶۰۰۰ دفتر خدمات مسافرتی نه خودخواسته، بلکه ناشی از توقف کامل فعالیت‌هاست؛ وقتی پرواز و مسافری نیست، کسب‌وکاری هم وجود ندارد.»

وی دردناک‌ترین بخش این بحران را «تخلیه سرمایه انسانی» دانست و افزود: «نیروی متخصص و آموزش‌دیده‌ای که سال‌ها برای پرورش آن زمان صرف شده، پس از تعدیل دست به کوچ اجباری به سایر اصناف می‌زند و به دلیل فشارها و ناپایداری‌های شغلی، دیگر تمایلی برای بازگشت به این صنعت ندارد.»

انتقاد از موانع ساختاری، قوانین مالیاتی و شیوه‌نامه‌های غیرعملیاتی

رفیعی‌شاد با انتقاد شدید از عدم وجود مشوق‌های حمایتی و در مقابل، وضع جرایم سنگین بیمه‌ای و ابهامات «سامانه مودیان» گفت: «مشکلات مالیاتی و مسدود شدن کارت‌خوان‌ها در کنار جرایم چند میلیاردی بیمه تامین اجتماعی، رمق دفاتر را گرفته است.»

وی همچنین با اشاره به مشکلات شیوه‌نامه جدید ویزای افغانستان، آن را نمونه‌ای از مقررات غیرعملیاتی خواند و افزود: «از آژانس‌ها تعهد می‌خواهند که در صورت عدم خروج مسافر افغانستانی، ظرف یک ماه او را در کلان‌شهری مثل تهران پیدا کرده و خارج کنند! شرکت‌ها چطور می‌توانند نقش دستگاه‌های امنیتی و انتظامی را ایفا کنند که در صورت عدم انجام آن با جریمه و تعلیق مواجه شوند؟»

خلاء حقوق بین‌الملل و لزوم تشکیل کمیته ویژه راهبردی

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی کارفرمایی دفاتر سفر و گردشگری استان تهران با اشاره به صدمات ناشی از عدم اعلام رسمی شرایط «فورس‌ماژور» توسط دولت در بحران‌های گذشته گفت: «در تمامی بحران‌های ژئوپلیتیکی، به دلیل عدم اعلام وضعیت فورس‌ماژور، طرف‌های خارجی و ایرلاین‌ها از جبران خسارت شانه خالی کردند و بخش خصوصی ایران یک‌طرفه متضرر شد. تشکیل یک کمیته حقوقی ویژه برای بازطراحی استاندارد قراردادهای بین‌المللی و داخلی ضرورتی حیاتی است.»

وی در پایان تاکید کرد که برای عبور از این شرایط باید «کمیته بحران» به یک کمیته راهبردی برای پیوند دانش پیشکسوتان و ابزارهای نوآورانه نسل جوان (نظیر هوش مصنوعی) تبدیل شود تا بستر برنامه‌ریزی برای دوران پساجنگ و احیای مجدد صنعت فراهم گردد.

(مشروح این گفتگو و مشروح کامل این نشست تخصصی، در شماره ۱۵ مجله سفرنویسان با عنوان «گردشگری و بحران جنگ» منتشر می‌شود.)