سیستان و بلوچستان؛ مقصد جدید گردشگران درمانی با چشمه‌های آبگرم و بیمارستان‌های مجهز

به گزارش پایگاه خبری سفرنویسان، استان سیستان و بلوچستان در منتهی‌الیه جنوب شرقی کشور، همواره به عنوان یک کریدور ارتباطی میان فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف شناخته می‌شود. این خطه با داشتن مرزهای مشترک طولانی با دو کشور افغانستان و پاکستان، نه تنها از جایگاه ژئوپلیتیکی ویژه‌ای برخوردار است، بلکه پتانسیل عظیمی برای تبدیل شدن به یک کانون مهم گردشگری در سطح منطقه دارد.

این استان گنجینه‌ای غنی از آثار تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده که ریشه در گذشته‌ای دور و دراز دارند. از محوطه باستانی شهر سوخته به عنوان یکی از کهن‌ترین سکونتگاه‌های شهری جهان گرفته تا آتشگاه‌های قدیمی و سازه‌های تاریخی متعدد، همگی نشان از عمق و غنای تمدنی این سرزمین دارند. این میراث ارزشمند نه تنها برای مسافران داخلی جذابیت دارد، بلکه می‌تواند نگاه جهانگردان بین‌المللی را نیز به سوی خود معطوف کند.

در میان شاخه‌های مختلف صنعت گردشگری، سفرهای درمانی به دلیل منافع اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای که به همراه می‌آورند، می‌توانند به عنوان یک نیروی محرکه برای پیشرفت و آبادانی سیستان و بلوچستان عمل کنند. این منطقه با در اختیار داشتن مراکز پزشکی تخصصی، مانند بیمارستان چشم پزشکی الزهرا در زاهدان که هر ساله پذیرای شمار زیادی از مراجعان از کشورهای همجوار است، توانمندی قابل توجهی در این عرصه دارد.

ساکنان پاکستان می‌توانند از طریق گذرگاه مرزی ریمدان در شهرستان دشتیاری چابهار، و مردم افغانستان نیز از طریق مرزهای موجود در شهرستان‌های میرجاوه، هیرمند و زهک، برای بهره‌مندی از امکانات درمانی موجود در این استان اقدام کنند.

از سوی دیگر، سیستان و بلوچستان دارای مواهب طبیعی کم‌نظیری مانند پدیده گل‌فشان‌ها و چشمه‌های آب گرم است که قابلیت‌های فراوان و جالبی در زمینه جذب مسافران داخلی و خارجی با انگیزه درمان و تندرستی فراهم می‌کند.

صاحب‌نظران بر این باورند که گسترش گردشگری سلامت می‌تواند اثرات مثبت و ملموسی بر رونق اقتصادی این استان داشته باشد. ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم در حوزه‌های پزشکی، مهمان‌نوازی، جابه‌جایی و خدمات وابسته، موقعیت‌های کاری تازه‌ای را برای جوانان و اهالی بومی پدید می‌آورد. افزایش درآمد حاصل از ورود مسافران درمانی، به رونق کسب‌وکارهای محلی از جمله واحدهای اقامتی، غذاخوری‌ها، مراکز خرید و خدمات گردشگری می‌انجامد. همچنین، توسعه امکانات زیربنایی مرتبط با سفر مانند راه‌ها، فرودگاه‌ها و مراکز اقامتی به ارتقای سطح زندگی ساکنان منطقه نیز کمک خواهد کرد.

بر پایه اظهارات معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان، گردشگری سلامت و ارائه خدمات به بیماران غیرایرانی یکی از شاخه‌های تخصصی صنعت گردشگری به شمار می‌رود که این استان با برخورداری از توانمندی‌های گوناگون، ظرفیت بالایی برای رشد آن در کنار گردشگری درمانی دارد.

علیرضا شه‌بخش با بیان اینکه گردشگری سلامت در سیستان و بلوچستان به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود، گفت: بخش اول، گردشگری در حوزه سلامت است که شامل امکانات و خدمات درمانی و بیمارستانی بوده و در قالب گردشگری درمانی تعریف می‌شود.

وی ادامه داد: بخش دوم، گردشگری سلامتی است که شامل چشمه‌های آب گرم، درمان با گل، درمان با ماسه، آفتاب درخشان، دشت لوت و کرانه‌های مکران می‌شود که از مزیت‌های کم‌نظیر این استان محسوب می‌شود.

او با اشاره به قابلیت‌های طبیعی سیستان و بلوچستان در عرصه گردشگری سلامت، بیان کرد: این خطه دارای توانمندی‌های بی‌نظیری در زمینه آب‌درمانی، گل‌درمانی و ماسه‌درمانی است؛ دشت لوت و پدیده گل‌فشان‌ها از جمله «پیرگل» در شهرستان خاش و بندر «تنگ» در شهرستان چابهار، ظرفیت مناسبی برای توسعه گل‌درمانی دارند.

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان افزود: چشمه‌های آب گرم در شهرهای ایرانشهر، بزمان، دلگان و سراوان و همچنین چشمه آب ترش نصرت‌آباد از دیگر توانمندی‌های ارزشمند استان در حوزه آب‌درمانی و ارتقای سلامت مسافران به حساب می آیند.

او با بیان اینکه تاکنون هشت بیمارستان سیستان و بلوچستان مجوز پذیرش گردشگران خارجی را دریافت کرده‌اند، اظهار داشت: دو دفتر خدمات مسافرتی نیز با محوریت گردشگری سلامت موفق به اخذ مجوز شده‌اند که یکی از آن‌ها فعال بوده و دفتر دوم نیز به زودی کار خود را شروع خواهد کرد.

شه‌بخش، تنوع آب و هوایی و پدیده‌های زمین‌شناسی سیستان و بلوچستان را از دیگر مزیت‌های توسعه گردشگری سلامت دانست و گفت: این استان به دلایل مختلفی از جمله موقعیت جغرافیایی راهبردی، برخورداری از اماکن تاریخی و مذهبی، جاذبه‌های متنوع میراث فرهنگی، مراکز و تجهیزات پزشکی مجهز و حضور پزشکان باتجربه از ظرفیت مطلوبی برای جذب گردشگران سلامت برخوردار بوده اما تحقق کامل این قابلیت‌ها نیازمند ایجاد و توسعه امکانات زیربنایی است.

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان، ارائه زمین با کمترین هزینه، تسهیل فرآیندهای قانونی، اعطای تسهیلات و معرفی بسته‌های سرمایه‌گذاری را از مهمترین مشوق‌های جذب سرمایه‌گذار در حوزه گردشگری سلامت عنوان کرد و گفت: این اقدامات می‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار گردشگری در استان باشد.

او با اشاره به سایر گونه‌های گردشگری فعال در سیستان و بلوچستان، بیان کرد: در کنار گردشگری سلامت در طی سال‌های اخیر گردشگری زیارتی با ورود زائران اربعین حسینی از مرزهای استان رونق گرفته، همچنین گردشگری ترانزیتی، مذهبی و درمانی به ویژه با توجه به هم‌مرزی با افغانستان و پاکستان و ضعف برخی زیرساخت‌های درمانی در این کشورها، ظرفیت قابل‌توجهی برای جذب گردشگر در استان فراهم کرده است.

او تأکید کرد: گردشگری سلامت نقش مؤثری در توسعه سیستان و بلوچستان دارد و می‌تواند به بهبود شرایط اقتصادی استان کمک کند چرا که هر گردشگر سلامت چندین برابر ارزآوری به همراه داشته و موجب رونق اشتغال و کسب‌وکارهای محلی می‌شود.

معاون سیاسی و اجتماعی استاندار سیستان و بلوچستان نیز بر ضرورت توسعه گردشگری سلامت با تکیه بر توان بخش خصوصی و همراهی دولت در ایجاد زیرساخت‌ها و رفع موانع تأکید کرد و گفت: این حوزه می‌تواند به فرصتی پایدار برای توسعه استان تبدیل شود.

علیرضا شهرکی با تأکید بر جایگاه سلامت به عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادین توسعه پایدار، اظهار داشت: ظرفیت‌های درمانی، زیرساخت‌های بیمارستانی، نیروی انسانی متخصص و فعالیت بخش خصوصی، پایه‌های اصلی شکل‌گیری گردشگری سلامت در استان به شمار می آیند و در صورت هم‌افزایی، می‌توانند به یک مزیت رقابتی توسعه‌ای تبدیل شوند.

او با بیان اینکه گردشگری سلامت بدون مشارکت فعال بخش خصوصی به نتیجه نخواهد رسید، افزود: ایجاد زنجیره‌ای منسجم از خدمات درمانی، اقامتی، حمل‌ونقل و خدمات شهری، نیازمند ورود هدفمند سرمایه‌گذاران و شکل‌گیری مشارکت‌های اقتصادی پایدار است.

معاون سیاسی و اجتماعی استاندار سیستان و بلوچستان تصریح کرد: نقش دولت در توسعه گردشگری سلامت، تسهیل‌گری و حمایت است، استانداری آمادگی دارد در چارچوب قوانین، با تسریع در صدور مجوزها، واگذاری اراضی، ارائه تسهیلات و رفع موانع اداری، بستر لازم برای فعالیت بخش خصوصی را فراهم کند.

شهرکی بر ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها، جامعه درمانی و بخش خصوصی تأکید کرد و گفت: تنها با انسجام نهادی و برنامه‌ریزی مشترک می‌توان ظرفیت‌های موجود را به فرصت‌های عملیاتی و پایدار تبدیل کرد.

او همچنین به اهمیت زیرساخت‌های حمل‌ونقل و دسترسی آسان اشاره کرد و ادامه داد: توسعه پروازها و تقویت شبکه‌های حمل‌ونقل از موارد ضروری گردشگری سلامت است و تحقق آن مستلزم مشارکت و همراهی بخش خصوصی در کنار حمایت‌های دولتی خواهد بود.

او خاطرنشان کرد: توسعه گردشگری سلامت با تکیه بر توان بخش خصوصی و همراهی دولت در ایجاد زیرساخت‌ها و رفع موانع به فرصتی پایدار برای توسعه استان تبدیل خواهد شد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی زاهدان گفت: تاکنون هشت مرکز درمانی دولتی و غیردولتی در محدوده تحت پوشش این دانشگاه موفق به دریافت مجوز پذیرش بیماران خارجی (IPD) شده‌اند که این امر، گام مهمی در مسیر توسعه گردشگری سلامت استان به شمار می‌رود.

محمدحسن محمدی، برخی از این مراکز را بیمارستان‌های علی‌ابن‌ابی‌طالب(ع) و الزهرا(س) زاهدان، دارالشفاء میرجاوه و ایرانمهر سراوان دانست و افزود: بین‌المللی‌سازی خدمات درمانی و جذب گردشگر سلامت از اولویت‌های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان است.

وی اظهار داشت: زیرساخت‌های فیزیکی، تجهیزات تخصصی و استانداردهای لازم مطابق با معیارهای بین‌المللی در مراکز درمانی استان فراهم شده و این ظرفیت با بهره‌گیری از مرزهای فعال سیستان و بلوچستان، می‌تواند نقش مؤثری در جذب بیماران خارجی ایفا کند.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با اشاره به ظرفیت‌های درمانی ایجادشده در سیستان و بلوچستان گفت: مرکز فوق‌تخصصی چشم‌پزشکی، کلینیک درمان شکاف کام و لب، بخش درمان ناباروری، پیوند کلیه، کاشت حلزون شنوایی و واحدهای درمان سرطان از جمله بخش‌هایی هستند که توان ارائه خدمات پیشرفته به بیماران داخلی و خارجی را دارند.

محمدی افزود: حضور گردشگران سلامت در زاهدان، علاوه بر تقویت تبادلات فرهنگی، موجب رونق اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید در حوزه سلامت و خدمات وابسته خواهد شد.

یکی از اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نیز با اشاره به توانمندی‌های سیستان و بلوچستان در حوزه درمان ناباروری بیان کرد: این استان از نظر نتایج درمان ناباروری در سطح بالایی در کشور قرار دارد اما این ظرفیت به اندازه کافی معرفی نشده است.

مرضیه قاسمی افزود: درمان ناباروری می‌تواند یکی از محورهای اصلی گردشگری سلامت سیستان و بلوچستان باشد و در همین راستا دو نمایشگاه تخصصی در کشورهای عمان و افغانستان برای معرفی این خدمات برگزار شده است.

همچنین به گفته مدیر درمان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ضعف زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی در کشورهای همسایه استان، فرصتی مهم برای توسعه بازار گردشگری سلامت سیستان و بلوچستان ایجاد کرده اما بهره‌برداری از آن نیازمند تقویت زیرساخت‌ها با همکاری همه دستگاه‌های اجرایی است.

به گفته احسان حکیمی، کمبود پروازهای بین‌المللی، ضعف خدمات هتلینگ، مشکلات حمل و نقل و فرآیند صدور ویزا از مهمترین چالش‌های پیش روی توسعه گردشگری سلامت استان است.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ تحلیل هزینه، امنیت و تصمیم‌گیری مسافران

رشد گردشگری سلامت در سیستان و بلوچستان می‌تواند به معنای کاهش قابل توجه هزینه‌های درمان برای مسافران منطقه، به ویژه شهروندان کشورهای همسایه باشد. دسترسی به خدمات پزشکی با کیفیت در فاصله‌ای نزدیک و بدون نیاز به سفرهای طولانی و پرهزینه به کشورهای دور، یک مزیت رقابتی بزرگ محسوب می‌شود. از نظر امنیت، ثبات نسبی منطقه و وجود زیرساخت‌های امنیتی، این استان را به مقصدی مطمئن برای گردشگران درمانی تبدیل کرده است. برای مسافران، این به معنای امکان دریافت مراقبت‌های تخصصی در محیطی امن و با هزینه‌ای معقول است که می‌تواند به طور چشمگیری در تصمیم‌گیری نهایی آن‌ها تأثیر بگذارد.

چرا این گزارش برای مخاطب ایرانی ارزشمند است؟

این گزارش برای مخاطب ایرانی از چند جنبه حائز اهمیت است. نخست، آشنایی با ظرفیت‌های کمترشناخته شده یک استان مرزی که می‌تواند به عنوان یک مقصد گردشگری داخلی جذاب، هم برای تجربه طبیعت‌درمانی و هم برای استفاده از خدمات پزشکی تخصصی مطرح شود. دوم، نشان دادن فرصت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در این حوزه برای کارآفرینان و فعالان اقتصادی داخلی. سوم، درک نقش کلیدی ایران در ارائه خدمات سلامت به منطقه و تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی کشور از طریق دیپلماسی سلامت. این آگاهی می‌تواند به توسعه نگاه ملی به گردشگری سلامت و حمایت از آن بینجامد.

تحلیل کاربردی برای مدیران صنعت گردشگری ایران

سیستان و بلوچستان یک نمونه عینی از تبدیل تهدیدهای مرزی به فرصت‌های اقتصادی از طریق گردشگری سلامت است. مدیران این صنعت در سطح کشور می‌توانند با الگوبرداری از این تجربه، به توسعه مدل‌های کسب‌وکار ترکیبی (ترکیب درمان با طبیعت‌گردی و گردشگری فرهنگی) در دیگر استان‌های مرزی یا دارای مزیت‌های طبیعی مشابه بپردازند. ایجاد پکیج‌های سفر یکپارچه که شامل خدمات درمانی، اقامتی، ترانسفر و گشت‌های فرهنگی می‌شود، می‌تواند جذابیت زیادی برای بازارهای هدف منطقه‌ای داشته باشد. همچنین، همکاری نزدیک با نهادهای دیپلماتیک برای تسهیل صدور ویزای پزشکی و رفع موانع اداری، یک گام ضروری برای شتاب بخشیدن به این روند است. سرمایه‌گذاری روی بازاریابی هدفمند در کشورهای همسایه و معرفی موفقیت‌های پزشکی ایران، کلید اصلی جذب گردشگر سلامت به شمار می‌رود.