ثبت جهانی هنر آینه‌کاری ایران در یونسکو؛ تایید حکمت پنهان در معماری

بر اساس گزارشی که از سوی وزارتخانه میراث فرهنگی منتشر شده، «هنر آینه‌کاری در معماری ایران» در بیستمین نشست کمیته بین‌الدولی یونسکو به عنوان میراث فرهنگی ناملموس بشریت به ثبت رسید. این دستاورد بار دیگر ایران را در جمع ده کشور نخست جهان از نظر تعداد آثار ثبت‌شده جهانی قرار می‌دهد.

سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر مربوطه، این رویداد را جلوه‌ای از احیای منطق تمدنی کشور در عرصه گفت‌وگوی فرهنگی بین‌المللی خواند و اظهار داشت: ثبت جهانی این هنر، تاییدی بر دانشی است که هنر را به زبانی برای شناخت جهان تبدیل می‌کند، معماری را به دستگاه تولید معنا بدل می‌سازد و ماده را به بازتابی از حقیقت ارتقا می‌بخشد.

وی با اشاره به پایه‌های عمیق معرفتی این هنر اضافه کرد: آینه‌کاری در عمیق‌ترین سطح خود، نمود عینی یک دستگاه فکری و شناختی است؛ سیستمی که نور را تنها یک پدیده فیزیکی نمی‌داند، بلکه آن را اصل هستی و سرچشمه ادراک می‌شناسد. تکثیر پرتو نور در این شیوه معماری، در واقع تکثیر دانش و بینش است.

این مقام مسئول، آینه‌کاری را «پدیدارشناسی فضایی» نامید و ادامه داد: در این هنر، فضا از کاربرد صرف عبور کرده و به قلمروی برای تجربه تبدیل می‌شود. رویارویی انسان با دنیای بازتاب‌ها، او را در شبکه‌ای از نور، مفهوم و تفسیر قرار می‌دهد؛ جایی که معماری به پلی میان جهان درون و بیرون مبدل شده و از مرتبه یک فن به سطحی از معرفت صعود می‌کند.

صالحی‌امیری در بخش دیگری از صحبت‌های خود، با اشاره به توانمندی‌های تمدنی ایران گفت: کشور ما اکنون با ۲۷ اثر ناملموس و ۲۹ اثر ملموس و طبیعی ثبت‌شده در فهرست جهانی، تصویری گویا از تداوم و پیوستگی تمدن خود را به جامعه جهانی ارائه داده است. این ارقام، نشانگر سرمایه نمادین ملتی است که میراث را نه یادگاری از روزگار گذشته، بلکه ذخیره‌ای برای فردا می‌داند.

وی جامعه نگهدارنده این هنر را «حاملان دانش زنده» توصیف کرد و توضیح داد: این دانش نه در صفحات کتاب، بلکه در تجربه عملی، لمس مستقیم، نگاه دقیق، سکوت تأمل‌برانگیز و هم‌نشینی نسل‌ها منتقل شده است. در این روش انتقال، فرد تنها یک مهارت نمی‌آموزد؛ بلکه رابطه خود را با نور، با فضا و با معنا از نو تعریف می‌کند. پیوند دانایی سنتی و دانش آکادمیک در این فرایند، یکی از الگوهای کمنظیر میراث ناملموس ایران به شمار می‌رود.

وزیر میراث فرهنگی بر ابعاد دیپلماسی فرهنگی این هنر نیز تأکید کرد و گفت: در جهانی که با چالش بی‌معنایی، نسبی‌گرایی هویتی و فرسایش پیوندهای اجتماعی روبروست، آینه‌کاری الگویی از تعادل تمدنی ارائه می‌دهد؛ آمیختن سنت و نوآوری، فن و مفهوم، زیبایی و خرد. استفاده از نور خورشید، بازیافت قطعات، ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار و پیوند با معماری مدرن، این هنر را به بخشی از پاسخ ایران به مسائل جهانی زیست‌پذیری، هویت و پایداری تبدیل کرده است.

صالحی‌امیری در پایان، با تبریک این موفقیت ملی به جامعه هنرمندان، پژوهشگران و نهادهای همکار، یادآور شد: این ثبت جهانی حاصل یک پروژه تمدنی است؛ پروژه‌ای که ریشه در درک عمیق مردم ایران از میراث خود دارد. آینه‌کاری، پلی است که دیروز را به فردا پیوند می‌زند و جهانیان را در برابر حقیقتی قرار می‌دهد که ایران همواره حامل آن بوده است: نور، صورت آشکار حقیقت است و هنر، شیوه‌ای از هستی.