تحلیل بحران گردشگری ایران زیر سایه تنش‌ها

تحلیل استراتژیک بحران دارایی‌های گردشگری ایران: نوسان در لبه تعادل ژئوپلیتیک و تحریم‌های ۲۰۲۷-۲۰۲۴

خلاصه مدیریتی

صنعت گردشگری ایران در بازه زمانی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ با یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های ساختاری در تاریخ معاصر خود روبروست که ریشه در تلاقی فشارهای ژئوپلیتیک، تحریم‌های ثانویه و نوسانات شدید داخلی دارد. بر اساس تحلیل‌های بخش خصوصی و گزارش‌های انجمن‌های هتل‌داری، درآمد گردشگری با سقوط آزاد ۹۰ درصدی مواجه شده و ضریب اشغال هتل‌ها در کلان‌شهرهای توریستی به زیر ۱۰ درصد تنزل یافته است.1 اصلی‌ترین بینش حاصله نشان می‌دهد که گردشگری ایران از یک «صنعت رشد‌محور» به یک «پناهگاه حفظ ارزش دارایی» تغییر ماهیت داده است. بزرگترین ریسک سیستماتیک شناسایی شده، خروج کامل شرکت‌های بیمه بین‌المللی از پوشش سفرهای ورودی به دلیل شرایط «جو امنیتی» و هشدارهای مسافرتی بیش از ۲۰ کشور جهان است که عملاً ورود تورهای سازمان‌یافته را غیرممکن ساخته است.2 با این وجود، فرصت مالی اصلی در استراتژی «پوشش ریسک استراتژیک» (Strategic Hedging) نهفته است؛ جایی که دارایی‌های هتلی به دلیل تورم ۶۰ درصدی و افت ارزش ریال، به پناهگاهی برای حفظ ارزش سرمایه تبدیل شده‌اند و علی‌رغم زیان‌دهی عملیاتی، ارزش دفتری آن‌ها رشدی نجومی را تجربه می‌کند.3

اقدامات کلیدی استراتژیک:

• انتقال تمرکز از گردشگری تفریحی بین‌الملل به «گردشگری سلامت» و «تجاری» به منظور حفظ جریان نقدینگی حداقلی در شرایط فورس‌ماژور.1
• اجرای پروتکل‌های «انطباق ESG» (ESG Compliance) برای جذب سرمایه‌های نهادی داخلی و آماده‌سازی زیرساخت‌ها برای بازگشت احتمالی سرمایه‌گذاران منطقه‌ای در افق ۲۰۲۷.6
• نوسازی ناوگان حمل‌ونقل از طریق مشارکت با سرمایه‌گذاران زیرساختی داخلی برای مقابله با بحران زمین‌گیری ۶۰ درصدی هواپیماها.8

تحلیل کلان استراتژیک: پویایی قدرت، معیارهای سودآوری و ارزیابی دارایی‌ها

چشم‌انداز گردشگری ایران در آستانه سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر پارادایم «اقتصاد جنگی» و فشارهای حداکثری تحریمی، دچار بازتعریف بنیادین شده است که در آن شاخص‌های سنتی سودآوری جای خود را به استراتژی‌های بقا و حفظ ارزش دارایی داده‌اند. طبق گزارش‌های مدیران بخش خصوصی، شکاف عمیقی میان واقعیت‌های میدانی و آمارهای رسمی دولتی ایجاد شده است؛ در حالی که نهادهای دولتی از ورود میلیون‌ها زائر سخن می‌گویند، ریاست جامعه هتل‌داران از خالی بودن ۶۰ تا ۹۰ درصدی ظرفیت مراکز اقامتی خبر می‌دهد که نشان‌دهنده شکست مدل‌های جذب توریست با توان مالی بالا (High-spending tourists) از بازارهای اروپایی و آمریکای شمالی است.10 این شیفت پارادایمیک، منجر به کاهش شدید شاخص RevPAR (درآمد به ازای هر اتاق موجود) شده است، به طوری که هتل‌های لوکس در شهرهایی نظیر اصفهان و شیراز به دلیل هزینه‌های ثابت بالا و نبود تقاضای موثر، در مرز ورشکستگی عملیاتی قرار گرفته‌اند و تنها به واسطه تجدید ارزیابی دارایی‌ها در ترازنامه‌های بانکی سرپا مانده‌اند.1 ناترازی میان هزینه‌های نگهداری تاسیسات فرسوده و درآمدهای ریالی، هتلداران را مجبور به اتخاذ رویکردهای انقباضی کرده که در آن کیفیت خدمات فدای بقای فیزیکی بنا شده است.13

در سطح ژئوپلیتیک، تنش‌های فزاینده با ایالات متحده و فعال شدن مکانیسم ماشه (Snapback) در اکتبر ۲۰۲۵، منجر به بازگشت تحریم‌های سازمان ملل و تشدید انزوای مالی ایران شده است که مستقیماً شریان‌های اصلی صنعت گردشگری یعنی هوانوردی و تراکنش‌های بانکی بین‌المللی را هدف قرار داده است.14 این فشارها باعث شده است که حتی بازارهای سنتی و نزدیک نظیر چین و روسیه نیز هشدارهای مسافرتی صادر کنند و ریسک‌های لجستیکی و بیمه‌ای را به سطحی برسانند که تورگردانان بین‌المللی از ارائه ایران در بسته‌های پیشنهادی خود خودداری کنند.1 بحران ناوگان هوایی که در آن بیش از نیمی از ۳۰۰ فروند هواپیمای موجود به دلیل نبود قطعات یدکی و فرسودگی شدید زمین‌گیر شده‌اند، به مانعی نفوذناپذیر در برابر توسعه Travel Infrastructure ROI تبدیل شده و هزینه جابجایی داخلی را به شکلی غیرمنطقی برای توریست‌های باقی‌مانده افزایش داده است.8 این انسداد لجستیکی نه تنها مانع ورود گردشگر است، بلکه ظرفیت‌های توزیع عادلانه سفر در پهنه جغرافیایی ایران را نیز فلج کرده و منجر به تراکم تقاضا در مسیرهای جاده‌ای پرخطر شده است.5

معیارهای ارزیابی دارایی‌های هتلی در این دوره، از «جریان نقدینگی» به سمت «ارزش جایگزینی» متمایل شده است، چرا که هزینه ساخت هتل‌های جدید به دلیل تورم نهاده‌های ساختمانی بیش از ۳۶ درصد افزایش یافته و خرید یا نگهداری ملک در مناطق استراتژیک نظیر تهران و کیش به یک استراتژی Strategic Hedging در برابر کاهش ارزش پول ملی تبدیل شده است.4 ورود نهادهایی مانند بنیاد مستضعفان به فرآیند فروش برخی از هتل‌های خود، سیگنالی جدی از عدم سودآوری عملیاتی و نیاز به نقدینگی در لایه‌های بالای قدرت اقتصادی است که نشان‌دهنده عمق بحران در لایه مالکیت دارایی‌های گردشگری است.19 با این حال، تحلیلگران بخش خصوصی معتقدند که انقباض فعلی بازار، فرصتی برای تجمیع دارایی‌ها (Consolidation) توسط هلدینگ‌های بزرگ داخلی فراهم کرده است تا با خرید دارایی‌های زیر قیمت واقعی در دوران بحران، برای چرخه رونق احتمالی در دوران پساتنش آماده شوند.6 این استراتژی تهاجم به دارایی‌های درمانده (Distressed Assets) نشان‌دهنده بلوغ هوش مالی در بخش‌های خصولتی است که بحران را فرصتی برای خرید ارزان‌قیمت زیرساخت‌های ملی می‌بینند.21

تحلیل تأثیر چهارلایه: از سرمایه تا هم‌افزایی املاک لوکس

لایه مالی و سرمایه: جریان نقدینگی، نرخ بازگشت سرمایه و روندهای سرمایه‌گذاری خصوصی

وضعیت مالی صنعت گردشگری ایران در بازه ۲۰۲۵-۲۰۲۶ نشان‌دهنده یک «انسداد نقدینگی» شدید است که ناشی از توقف کامل ورودی‌های ارزی و افزایش هزینه‌های عملیاتی با نرخ تورم بالای ۶۰ درصد است. بر اساس اظهارات حرمت‌الله رفیعی، رئیس انجمن دفاتر مسافرتی، خسارات ناشی از تنش‌های منطقه‌ای تنها در یک ماه منتهی به ژانویه ۲۰۲۶ بالغ بر ۱۰۰۰ میلیارد تومان برآورد شده است که بخش بزرگی از آن مربوط به کنسلی‌های بدون جریمه و بازپرداخت وجوه مسافران در شرایط فورس‌ماژور بوده است.23 این موضوع منجر به تخلیه ذخایر نقدی آژانس‌ها و هتل‌ها شده و آن‌ها را در برابر تعهدات بانکی و مالیاتی به شدت آسیب‌پذیر کرده است، در حالی که دسترسی به تسهیلات ارزان‌قیمت دولتی به دلیل سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی برای کنترل تورم، تقریباً غیرممکن است.3 کاهش ۹۰ درصدی درآمد گردشگری عملاً نرخ بازگشت سرمایه (ROI) را در پروژه‌های جدید به صفر نزدیک کرده و سرمایه‌گذاران را به سمت بازارهای موازی سوق داده است.1

روندهای Hospitality Private Equity در ایران برخلاف روندهای جهانی که به سمت دیجیتالی‌سازی و تجربه‌گرایی حرکت می‌کنند، به سمت «بقا‌محوری» و «تأمین مالی داخلی» چرخش کرده است. سرمایه‌گذاران نهادی و صندوق‌های بازنشستگی که مالکان عمده زنجیره‌های هتلی بزرگ هستند، با چالش جدی در حفظ بازده سرمایه (ROE) روبرو شده‌اند؛ به طوری که بسیاری از پروژه‌های نیمه‌تمام توریستی (که بالغ بر ۲۷۰۰ پروژه در سطح کشور گزارش شده) به دلیل جهش قیمت مصالح و عدم اطمینان از بازگشت سرمایه در افق زمانی کوتاه، متوقف یا دچار کندی شدید شده‌اند.11 در این میان، برخی گروه‌های سرمایه‌گذاری داخلی تلاش کرده‌اند با استفاده از ابزارهای نوین مالی مانند اوراق قرضه بین‌المللی در مناطق آزاد یا بورس بین‌الملل، منابع مالی جدیدی جذب کنند، اما موفقیت این طرح‌ها به شدت تحت تأثیر رتبه اعتباری کشور و ثبات نرخ ارز قرار دارد.27 نبود دسترسی به بازارهای بدهی جهانی باعث شده است که تامین مالی تنها از طریق منابع گران‌قیمت داخلی صورت گیرد که خود عاملی برای تشدید زیان‌دهی است.22

تحلیل عمیق‌تر نشان می‌دهد که "سودآوری دفتری" هتل‌ها ناشی از تورم، یک توهم مالی ایجاد کرده است که در آن ارزش دارایی افزایش می‌یابد اما قدرت خرید سود عملیاتی به شدت کاهش می‌یابد. به گفته مدیران هتل‌های پارس و جامعه هتل‌داران، هزینه‌های جاری شامل حقوق پرسنل، انرژی و نگهداری تاسیسات فرسوده، از نرخ رشد درآمدها پیشی گرفته است و بسیاری از مجموعه‌ها مجبور به تعدیل نیرو یا کاهش سطح خدمات شده‌اند.10 این وضعیت، ریسک پیش‌فرض (Default Risk) در بازپرداخت وام‌های بخش گردشگری را افزایش داده و منجر به تغییر رویکرد بانک‌ها از «تأمین‌کننده مالی» به «تملک‌کننده دارایی» شده است که این موضوع ساختار مالکیت در صنعت هتل‌داری ایران را به سمت تمرکزگرایی بیشتر سوق می‌دهد.3 تداوم این روند می‌تواند منجر به خروج کامل بخش خصوصی اصیل از مالکیت هتل‌ها و واگذاری آن‌ها به نهادهای شبه‌دولتی شود که نتیجه‌ای جز کاهش بهره‌وری و رقابت‌پذیری نخواهد داشت.13

لایه عملیات و لجستیک: زنجیره تأمین، اتوماسیون و اختلال در بازار هوانوردی ۲۰۲۶

بحران لجستیک در گردشگری ایران به شکلی بحرانی با فرسودگی ناوگان هوایی و جاده‌ای گره خورده است که نتیجه مستقیم دهه‌ها تحریم و عدم دسترسی به بازارهای جهانی است. گزارش‌های هوانوردی حاکی از آن است که به دلیل نبود قطعات اصلی و عدم پشتیبانی شرکت‌هایی نظیر ایرباس و بویینگ، حتی پس از توافقات موقت، ایمنی پروازها تحت شعاع قرار گرفته و نرخ تأخیرات و لغو پروازها به بالاترین حد خود رسیده است.8 این موضوع زنجیره ارزش سفر را قطع کرده است؛ چرا که گردشگرانی که قصد بازدید از مسیرهای کلاسیک را دارند، با کمبود شدید بلیت و قیمت‌های نجومی در بازار سیاه روبرو می‌شوند که عملاً تجربه سفر را تخریب و جذابیت قیمتی ایران را از بین می‌برد.1 Aviation Market Disruption 2026 در ایران به مرحله‌ای رسیده که پروازهای مستقیم به اروپا تقریباً متوقف شده و مسافران مجبور به استفاده از هاب‌های منطقه‌ای با هزینه‌های گزاف ارزی هستند.31

در حوزه اتوماسیون و هوش مصنوعی، ایران با یک «شکاف دیجیتال» دوگانه روبرو است؛ از یک سو پلتفرم‌های داخلی نظیر علی‌بابا به بلوغ رسیده‌اند، اما از سوی دیگر قطع مکرر اینترنت بین‌المللی و فیلترینگ گسترده، ارتباط آژانس‌های داخلی با شرکای خارجی و سیستم‌های توزیع جهانی (GDS) را غیرممکن ساخته است.2 در ژانویه ۲۰۲۶، قطع سه هفته‌ای اینترنت منجر به فلج شدن کامل فرآیند رزرو و ابطال بلیت‌ها شد و آژانس‌های تورگردان ورودی را در معرض دعاوی حقوقی بین‌المللی بابت نقض قراردادها قرار داد، زیرا آن‌ها حتی قادر به ارسال ایمیل کنسلی به شرکای اروپایی و آسیایی خود نبودند.2 این ناپایداری دیجیتال، مانع از اجرای استراتژی‌های مدرن مدیریت درآمد بر پایه هوش مصنوعی می‌شود که در سایر نقاط جهان RevPAR را تا ۱۵ درصد ارتقا داده است.6 اختلال در حکمرانی اینترنت به عنوان یک شوک ماکرو، اعتماد سرمایه‌گذاران به پایداری مدل‌های کسب‌وکار پلتفرم‌محور را از بین برده است.3

از منظر نیروی کار، صنعت گردشگری ایران با پدیده «فرار مغزهای خدماتی» و ریزش نیروهای متخصص روبرو است. به دلیل کاهش درآمدها و عدم توانایی آژانس‌ها در پرداخت حقوق متناسب با تورم، بسیاری از راهنمایان تور مسلط به زبان‌های خارجی و مدیران هتل‌های مجرب به کشورهای همسایه نظیر عمان، امارات و ترکیه مهاجرت کرده‌اند.13 این تخلیه سرمایه انسانی منجر به کاهش کیفیت خدمات در هتل‌های باقی‌مانده شده و استانداردهای مهمان‌نوازی ایران را که زمانی نقطه قوت آن بود، به شدت تضعیف کرده است.13 علاوه بر این، تداخل‌های فرهنگی و فشارهای نظارتی بر نحوه پوشش مسافران در هتل‌ها، منجر به پلمب‌های مکرر مراکز اقامتی شده که لایه‌ای از پیچیدگی عملیاتی و ریسک امنیتی را به مدیریت روزمره هتل‌ها افزوده است.10 ناتوانی در حفظ پرسنل آموزش‌دیده، عملاً زیرساخت‌های نرم‌افزاری صنعت را تخریب کرده و هزینه بازسازی آن در آینده را چندبرابر خواهد کرد.26

تحلیل عمیق بازار محلی: جزیره کیش و تهران به عنوان قطب‌های در معرض خطر

بازار گردشگری ایران در سال ۲۰۲۶ به صورت مجمع‌الجزایری عمل می‌کند که در آن هر منطقه با چالش‌های منحصربه‌فردی روبروست، اما جزیره کیش به عنوان ویترین گردشگری مدرن، شدیدترین نوسانات را تجربه کرده است. علی‌رغم ادعای مدیران منطقه آزاد کیش مبنی بر رشد ۴۴ درصدی ورود مسافران زمینی و دریایی، ضریب اشغال هتل‌های لوکس در این جزیره به زیر ۳۰ درصد سقوط کرده است.1 این تضاد آماری نشان‌دهنده تغییر ماهیت گردشگران کیش از طبقه مرفه پروازی به طبقه متوسط و ضعیف‌تر است که از مسیرهای دریایی و با خودروی شخصی سفر می‌کنند و به جای هتل‌های ۵ ستاره، به سمت خانه‌های اجاره‌ای و چادرهای مسافرتی سوق یافته‌اند که عملاً سودآوری دارایی‌های بزرگ هتلی را به چالش می‌کشد.10 تمرکز بر «گردشگری حلال» و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تلاش‌هایی برای بازگرداندن اعتبار به این برند تضعیف‌شده است.27

در تهران، بازار گردشگری بیش از آنکه تفریحی باشد، به سمت «تجارت اضطراری» و «دیپلماسی بحران» حرکت کرده است. هتل‌های پایتخت نظیر هتل هما و اسپیناس، به جای توریست‌های فرهنگی، میزبان هیئت‌های تجاری از کشورهای همسو و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی هستند که برای مدیریت بحران یا مذاکرات تحریمی در تردد هستند.19 این موضوع باعث شده است که قیمت‌گذاری اتاق‌ها در تهران به شدت تحت تأثیر نرخ ارز در بازار آزاد باشد و هتلداران پایتخت برای حفظ حاشیه سود خود، به سمت ارائه تخفیف‌های سنگین ۴۰ درصدی برای مسافران داخلی در فصل‌های خلوت حرکت کنند تا حداقل هزینه‌های ثابت خود را پوشش دهند.33 تهران اکنون به جای یک مقصد، به یک «هاب ترانزیت اجباری» تبدیل شده که در آن اقامت‌ها کوتاه و تابع شرایط امنیتی است.34

شهرهای تاریخی مانند اصفهان و شیراز با سنگین‌ترین ضربه اقتصادی روبرو شده‌اند، زیرا زیرساخت‌های آن‌ها کاملاً برای توریست فرهنگی بین‌المللی طراحی شده است. سقوط ۹۰ درصدی درآمد در این شهرها منجر به تعطیلی بسیاری از اقامتگاه‌های بوم‌گردی و بوتیک‌هتل‌ها در بافت تاریخی شده است.1 قیمت املاک در این مناطق علی‌رغم رکود گردشگری، به دلیل ارزش تاریخی و تملک زمین همچنان صعودی است، اما بازده اجاره به پایین‌ترین سطح خود در دهه اخیر رسیده است، به طوری که بسیاری از مالکان در حال تغییر کاربری دارایی‌های خود از گردشگری به اداری یا مسکونی لوکس هستند تا از سقوط کامل بازگشت سرمایه جلوگیری کنند.35 اصفهان در سال ۲۰۲۶ با چالش «فرسودگی میراث» روبروست، چرا که درآمدهای حاصله حتی کفاف مرمت‌های جزئی بناهای تاریخی تبدیل شده به هتل را نمی‌دهد.11

هم‌افزایی املاک لوکس: همبستگی بازدهی املاک و دارایی‌های گردشگری

رابطه میان دارایی‌های گردشگری و املاک لوکس در ایران در سال ۲۰۲۶ از نوع «همبستگی معکوس عملیاتی» اما «همبستگی مستقیم ارزشی» است. در حالی که هتل‌ها از نظر عملیاتی زیان‌ده هستند، آپارتمان‌های لوکس در مناطقی نظیر الهیه تهران یا شهرک صدف کیش به عنوان دارایی‌های امن برای سرمایه‌گذارانی که از تورم ۶۰ درصدی می‌گریزند، عمل می‌کنند.37 قیمت هر متر مربع آپارتمان لوکس در تهران به ارقامی بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان رسیده است که این جهش قیمتی، ارزش جایگزینی هتل‌های مجاور را نیز به شدت بالا برده و مانع از فروش آن‌ها به قیمت‌های واقعی بازار می‌شود، زیرا مالکان هتل‌ها ارزش دارایی خود را با قیمت املاک مسکونی لوکس منطقه سنجه می‌کنند.4 Luxury Real Estate Yield در این مناطق بیش از آنکه حاصل از اجاره باشد، ناشی از عایدی سرمایه (Capital Gain) است.39

در جزیره کیش، بازار املاک لوکس تحت تأثیر پروژه‌های جدیدی نظیر «شهرک سلامت» و نوسازی ناوگان عمومی، شاهد یک مقاومت قیمتی است؛ به طوری که قیمت ویلاهای میلیاردی در مناطق ساحلی علی‌رغم خلوتی جزیره، کاهش نیافته است.27 این پدیده ناشی از این باور است که کیش به دلیل زیرساخت‌های متمایز و پتانسیل تبدیل شدن به مرکز مالی، در درازمدت بازدهی سرمایه بالاتری نسبت به سرزمین اصلی خواهد داشت.27 با این حال، بازدهی ناشی از اجاره به شدت تحت فشار است، زیرا تقاضا برای اجاره روزانه ویلاهای لوکس توسط مسافران مرفه به دلیل جایگزینی مقاصد خارجی مانند دبی و استانبول، به شدت افت کرده است.33 سرمایه‌گذاران اکنون به جای ملک‌های آماده، به سمت پروژه‌های در حال ساخت با فناوری‌های چینی گرایش پیدا کرده‌اند تا هزینه‌ها را مدیریت کنند.18

اصفهان نیز شاهد پدیده مشابهی در مناطق لوکس مانند جلفا و مرداویج است؛ جایی که قیمت املاک لوکس به ۱۵۰ میلیون تومان در هر متر مربع نزدیک شده است.35 این رشد قیمتی، هزینه‌های توسعه زیرساخت‌های گردشگری جدید را برای بخش خصوصی غیرممکن کرده است، زیرا نرخ بازگشت سرمایه از طریق توریسم فرهنگی با این قیمت‌های زمین، بیش از ۲۰ سال برآورد می‌شود.36 در نتیجه، یک هم‌افزایی منفی شکل گرفته است که در آن گرانی املاک لوکس، مانع از نوسازی و توسعه ظرفیت‌های اقامتی با قیمت مناسب می‌شود و صنعت گردشگری را به سمتی سوق می‌دهد که تنها گروه‌های بزرگ دولتی یا خصولتی قادر به تملک و اداره دارایی‌های توریستی باشند.13 شکاف میان قیمت ملک و درآمد توریستی در اصفهان به حدی رسیده که خرید هتل با هدف تخریب و نوسازی به عنوان برج مسکونی لوکس، به یک گزینه جذاب برای سوداگران تبدیل شده است.4

تداوم استراتژیک: تحلیل گذشته‌نگر و چشم‌انداز آینده

تحلیل گذشته‌نگر: بازخوانی ۱۲ ماه اخیر (۲۰۲۵-۲۰۲۴) و درس‌های آموخته شده

بررسی ۱۲ ماه گذشته نشان‌دهنده یک «فروپاشی دومینویی» در اعتماد توریست‌های بین‌المللی و پایداری عملیاتی آژانس‌های داخلی است که با تنش‌های نظامی کوتاه اما مخرب آغاز شد. جنگ ۱۲ روزه در تابستان ۲۰۲۵، دقیقاً در اوج فصل سفرهای ورودی، منجر به ابطال ۱۰۰ درصدی تورهای رزرو شده از مبدأ اروپا و آسیای شرقی شد و تصویری از ایران به عنوان یک «منطقه پرواز ممنوع» در ذهن جهانیان تثبیت کرد.1 این حادثه نقطه عطفی بود که پس از آن، حتی با برقراری آرامش نسبی، شرکت‌های بیمه اتکایی از بازگشت به بازار ایران خودداری کردند و باعث شدند بسیاری از پروژه‌های مشترک با سرمایه‌گذاران خارجی در مناطق آزاد به حالت تعلیق درآیند.2 این دوره با رشد اقتصادی نزدیک به صفر در بخش خدمات و منفی در بخش‌های غیرنفتی همراه بود.3

در جبهه داخلی، دولت با اتخاذ سیاست‌های انقباضی شدید و افزایش عوارض ورودی و خروجی، فشار مضاعفی بر بخش خصوصی وارد کرد که توسط ریاست انجمن‌ها به عنوان «خودتحریمی» توصیف شد.1 لغو روادید با برخی کشورها نیز به دلیل عدم تأمین زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تبلیغات ضعیف بین‌المللی، نتوانست ریزش توریست‌های با توان مالی بالا را جبران کند و تنها منجر به افزایش ورود مسافران با بودجه پایین از کشورهای همسایه شد که تأثیر کمی بر RevPAR هتل‌های لوکس داشتند.11 علاوه بر این، بحران انرژی و قطع برق و گاز صنایع در زمستان و تابستان، هزینه‌های نگهداری هتل‌ها را به دلیل نیاز به ژنراتورهای گران‌قیمت و سوخت جایگزین، به شدت افزایش داد.3 هتلداران در این بازه زمانی بیش از ۳۰۰۰ میلیارد تومان خسارت تنها از ناحیه پاندمی‌های گذشته و تنش‌های فعلی گزارش کردند.29

از منظر تکنولوژی، سال ۲۰۲۵ سالِ «مقاومت دیجیتال» برای آژانس‌های مسافرتی بود؛ جایی که آن‌ها تلاش کردند با استفاده از VPNها ارتباط خود را با بازار جهانی حفظ کنند، اما شوک دی‌ماه ۱۴۰۴ و قطع کامل اینترنت بین‌الملل، آخرین رشته‌های اتصال را پاره کرد.42 این دوره شاهد ورشکستگی غیررسمی بیش از ۳۰ درصد از آژانس‌های کوچک و متوسط بود که قادر به بازپرداخت بدهی‌های خود به ایرلاین‌ها و هتل‌ها نبودند.2 در مقابل، هلدینگ‌های بزرگ با تغییر استراتژی به سمت گردشگری سلامت و جذب بیماران از کشورهای منطقه، توانستند جریان نقدینگی خود را در سطحی حداقل حفظ کنند و مانع از فروپاشی کامل ساختار خود شوند.5 تجربه ۱۲ ماه اخیر نشان داد که تکیه بر گردشگری فرهنگی محض در شرایط تحریم، یک ریسک غیرقابل مدیریت است.11

تحلیل آینده‌نگر: اثرات موجی بر فین‌تک و بیمه تا سال ۲۰۲۷

چشم‌انداز صنعت گردشگری تا سال ۲۰۲۷ به شدت تحت تأثیر «انزوای مالی» و نیاز به راه‌حل‌های جایگزین در حوزه Fintech و Insurtech خواهد بود. با توجه به تداوم تحریم‌ها و عدم دسترسی به سوئیفت، انتظار می‌رود پلتفرم‌های فین‌تک داخلی به سمت استفاده از «ریال دیجیتال» و سیستم‌های پرداخت مبتنی بر رمزارز برای تسویه حساب با تورگردانان خارجی حرکت کنند تا محدودیت‌های بانکی را دور بزنند.45 این تحول می‌تواند منجر به ایجاد یک اکوسیستم مالی موازی شود که در آن تراکنش‌های گردشگری به جای سیستم‌های سنتی، در بسترهای غیرمتمرکز ثبت می‌شوند، هرچند که ریسک‌های رگولاتوری و نوسانات ارز دیجیتال می‌تواند چالش‌های جدیدی برای مدیران مالی هتل‌ها ایجاد کند.45 بازار فین‌تک ایران با نرخ رشد مرکب سالانه ۱۵.۸ درصدی به سمت پیچیدگی بیشتر حرکت می‌کند.45

در حوزه بیمه، تا سال ۲۰۲۷ شاهد رشد بیمه‌های پارامتریک و صندوق‌های خسارت داخلی خواهیم بود که برای پوشش ریسک‌های جنگی و فورس‌ماژور طراحی شده‌اند، زیرا وابستگی به بیمه‌گران بین‌المللی دیگر منطقی به نظر نمی‌رسد.40 دولت ایران احتمالاً مجبور خواهد شد ردیف‌های مستقلی در بودجه سنواتی برای جبران خسارت مراکز گردشگری در زمان بحران در نظر بگیرد تا از ورشکستگی زنجیره‌ای هتل‌ها جلوگیری کند.11 این موضوع می‌تواند به معنای افزایش مداخله دولت در مدیریت دارایی‌های بخش خصوصی باشد که در بلندمدت کارایی و رقابت‌پذیری صنعت را کاهش خواهد داد.13 با این حال، مدرن‌سازی مقررات بیمه‌ای می‌تواند ضریب نفوذ بیمه را در این صنعت افزایش دهد.40

همچنین، پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۲۷، تقاضا برای Travel Infrastructure ROI به سمت پروژه‌های «شهرهای مقاوم» حرکت کند که در آن‌ها زیرساخت‌های توریستی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که در زمان بحران‌های نظامی یا زیست‌محیطی، قابلیت تغییر کاربری سریع داشته باشند.49 هم‌افزایی میان گردشگری و بخش‌های دانش‌بنیان منجر به ظهور استارتاپ‌هایی خواهد شد که بر روی واقعیت مجازی برای بازدیدهای توریستی از راه دور تمرکز دارند تا تحریم‌های فیزیکی سفر را دور بزنند، هرچند این موضوع نمی‌تواند جایگزین درآمدهای فیزیکی حاصل از اقامت و حمل‌ونقل شود.18 در نهایت، ثبات بازار گردشگری در سال ۲۰۲۷ بیش از هر چیز به نتیجه انتخابات ۲۰۲۴ آمریکا و جهت‌گیری سیاست خارجی ایران در قبال پیمان‌های منطقه‌ای بستگی خواهد داشت که می‌تواند مسیرهای جدیدی برای ورود گردشگر و سرمایه باز کند.14

جدول هوش داده‌ای: پیش‌بینی شاخص‌های عملکرد هتل‌های ایران (۲۰۲۷-۲۰۲۶)

این جدول بر اساس تحلیل روندهای تورم، نرخ ارز و نوسانات تقاضا در بازارهای کلیدی ایران تدوین شده است. مبالغ ADR بر اساس نرخ دلار معادل در بازار آزاد محاسبه شده‌اند.

¹

مدل‌سازی سناریوهای آینده (۲۰۲۷)

سناریوی خوش‌بینانه: تنش‌زدایی، ثبات نرخ ارز و بازگشت به توافقات منطقه‌ای

در این سناریو، ایران و ایالات متحده به یک تفاهم نانوشته برای کاهش تنش‌ها دست می‌یابند که منجر به توقف مکانیسم ماشه و کاهش فشارهای تحریمی بر صنعت هوانوردی می‌شود. با بازگشت بخشی از ناوگان زمین‌گیر شده به خطوط پروازی و برقراری مجدد بیمه‌های مسافرتی بین‌المللی، گردشگری ورودی از بازارهای سنتی اروپا و آسیا با نرخ رشد سالانه ۲۵ درصد احیا خواهد شد. این وضعیت منجر به جهش ناگهانی در RevPAR هتل‌های ۵ ستاره در شهرهایی نظیر اصفهان می‌شود که بیشترین پتانسیل را برای جذب توریست‌های فرهنگی دارند و باعث می‌شود سرمایه‌گذاری‌های خصوصی در پروژه‌های لوکس دوباره توجیه اقتصادی پیدا کنند.22 سرمایه‌گذاران خارجی ممکن است دوباره به مناطق آزاد برای توسعه پروژه‌های هتل‌داری بازگردند.27

بهبود ثبات اقتصادی و کاهش نرخ تورم به زیر ۳۰ درصد، قدرت خرید داخلی را تقویت کرده و لایه گردشگری متوسط را در مقاصدی مانند کیش و شمال کشور فعال می‌کند. در این سناریو، Hospitality Private Equity شاهد ورود سرمایه‌هایی از کشورهای حاشیه خلیج فارس به پروژه‌های نیمه‌تمام ایران خواهد بود، چرا که ایران به عنوان یک مقصد بکر و ارزان‌قیمت در منطقه بازتعریف می‌شود. انطباق با استانداردهای ESG به یک اولویت برای مدیران هتل‌ها تبدیل می‌شود تا بتوانند در زنجیره‌های بین‌المللی توزیع سفر جای بگیرند و از تسهیلات نهادهای مالی توسعه‌ای بهره‌مند شوند.6 اعتماد به بازار دیجیتال بازگشته و پلتفرم‌های رزرو آنلاین شاهد رشد چشمگیری در تراکنش‌های خارجی خواهند بود.45

فرآیند دیجیتالی‌سازی نیز سرعت می‌گیرد و پلتفرم‌های داخلی سفر با اتصال به درگاه‌های پرداخت بین‌المللی منطقه‌ای، امکان رزرو مستقیم برای توریست‌های خارجی را فراهم می‌کنند. بازدهی املاک لوکس در شهرهای توریستی از حالت «حفظ ارزش» به حالت «درآمدزایی فعال» تغییر جهت می‌دهد و نرخ‌های اجاره دلاری در کیش و تهران به رقبای منطقه‌ای نزدیک می‌شود. این سناریو، صنعت گردشگری ایران را به عنوان پیشران رشد اقتصادی در افق ۲۰۳۰ تثبیت کرده و سهم آن را در GDP به سطوح پیش از تحریم بازمی‌گرداند.14 همکاری‌های تکنولوژیک با چین و روسیه در حوزه زیرساخت‌های هوشمند، چهره شهرها را برای پذیرایی از توریست‌های نسل جدید تغییر خواهد داد.18

سناریوی تهاجمی: انزوای مطلق، اقتصاد قلعه‌ای و تشدید تحریم‌های ثانویه

در این سناریو، با تشدید رویارویی نظامی و بازگشت کامل تحریم‌های ثانویه تحت دولت جدید آمریکا، ایران به سمت مدل اقتصاد قلعه‌ای حرکت می‌کند که در آن گردشگری بین‌المللی به طور کامل متوقف می‌شود. صنعت هوانوردی با زمین‌گیری بیش از ۸۰ درصد ناوگان روبرو شده و حمل‌ونقل داخلی به سیستم‌های ریلی و جاده‌ای فرسوده محدود می‌گردد. هتل‌های لوکس در کلان‌شهرها به جای پذیرایی از توریست، به مراکز اسکان دولتی یا کاربری‌های اداری تغییر ماهیت می‌دهند و زنجیره تأمین سفر به طور کامل فرو می‌پاشد.3 انزوای دیجیتال به اوج خود رسیده و دسترسی به بازارهای جهانی به کلی قطع می‌شود.2

فشارهای مالیاتی و بیمه‌ای بر دفاتر مسافرتی باقی‌مانده افزایش یافته و منجر به تعطیلی دسته‌جمعی آژانس‌ها و بیکاری بیش از ۶۰ هزار نفر شاغل مستقیم در این حوزه می‌شود.23 در این شرایط، تنها دارایی‌هایی که ارزش خود را حفظ می‌کنند، املاک و زمین‌های هتلی هستند که به عنوان دارایی ثابت در ترازنامه‌های بانکی قفل می‌شوند. Aviation Market Disruption به سطحی می‌رسد که پروازهای خارجی تنها به چند مقصد محدود در کشورهای متحد خلاصه می‌شود و ایران به یک جزیره دیجیتال با اینترنت ملی تبدیل می‌گردد که هرگونه بازاریابی بین‌المللی را غیرممکن می‌سازد.2 تورم ۶۰ درصدی و افت ریال، سفر را به کالایی فوق‌لوکس برای ایرانیان تبدیل می‌کند.3

سرمایه‌گذاری در گردشگری در این سناریو به طور کامل متوقف شده و پروژه‌های بزرگ نیمه‌تمام به نمادهای رکود تبدیل می‌شوند. بازدهی املاک لوکس تنها تابع نرخ تورم و رشد قیمت دلار خواهد بود و هیچ‌گونه بهره‌وری عملیاتی در صنعت هتل‌داری وجود نخواهد داشت. این وضعیت منجر به تخریب فیزیکی زیرساخت‌های گردشگری به دلیل نبود بودجه نگهداری و خروج کامل استانداردهای کیفیت از صنعت مهمان‌نوازی ایران می‌شود که بازسازی آن در آینده دهه‌ها زمان خواهد بر.13 خروج کامل برندهای خارجی و انزوای فرهنگی، ایران را از نقشه جهانی سفر حذف خواهد کرد.13

سناریوی بحران: نوسان دائمی، مدیریت اضطراری و شوک‌های امنیتی

این سناریو که محتمل‌ترین گزینه برای سال ۲۰۲۶ است، بر پایه وضعیت «نه جنگ، نه صلح» و نوسان دائمی میان بحران‌های مقطعی و گشایش‌های محدود استوار است. در این مدل، صنعت گردشگری با شوک‌های دوره‌ای نظیر قطع اینترنت یا تنش‌های مرزی روبرو است که ضریب اشغال را به صورت ناگهانی از ۵۰ درصد به زیر ۱۰ درصد می‌رساند و دوباره به تدریج احیا می‌کند.1 مدیران در این سناریو باید از استراتژی‌های تأمین مالی پویا و مدیریت هزینه فوق‌العاده استفاده کنند تا بتوانند در دوره‌های رکود دوام بیاورند.26 وضعیت فورس‌ماژور به وضعیت عادی جدید تبدیل می‌شود.1

تمرکز اصلی بازار بر روی گردشگری داخلی و گردشگری زائر و سلامت از کشورهای منطقه خواهد بود که نسبت به تنش‌های سیاسی حساسیت کمتری دارند. هتل‌ها به سمت ارائه خدمات پایه و ارزان‌قیمت حرکت می‌کنند تا با کاهش هزینه‌ها، مشتریان داخلی را که قدرت خریدشان کاهش یافته، جذب کنند. نوسازی ناوگان هوایی به صورت قطره‌چکانی و از طریق بازارهای ثانویه و قطعات قاچاق ادامه می‌یابد که ریسک‌های عملیاتی را همچنان بالا نگه می‌دارد.8 ناترازی انرژی منجر به قطعی‌های مکرر در مراکز اقامتی خواهد شد.41

در حوزه املاک، بازار شاهد پدیده دوقطبی شدن خواهد بود؛ دارایی‌های با نقدشوندگی بالا در پایتخت همچنان رشد می‌کنند، اما دارایی‌های توریستی در مناطق دورافتاده با رکود عمیق مواجه می‌شوند. استراتژی Strategic Hedging در این سناریو شامل خرید سهام هتل‌های بزرگ توسط خصولتی‌ها برای کنترل بازار است. صنعت گردشگری در این وضعیت، نه می‌میرد و نه رشد می‌کند، بلکه به صورت یک موجود نیمه‌جان به حیات خود ادامه می‌دهد تا زمانی که یک گشایش سیاسی بزرگ در سطح کلان رخ دهد.3 مدیران باید به طور دائم با ادارات مالیات و بیمه در حال مذاکره برای استمهال بدهی‌ها باشند.26

توصیه استراتژیک برای مدیران ارشد ایرانی

مدیران اجرایی در صنعت گردشگری ایران باید فوراً پارادایم مدیریتی خود را از «رشد‌محور» به «تاب‌آوری‌محور» تغییر دهند. با توجه به نوسانات شدید نرخ ارز و ریسک‌های ژئوپلیتیک، اولویت نخست باید بر حفظ نقدینگی و کاهش هزینه‌های ثابت از طریق برون‌سپاری خدمات غیرصنعتی و اتوماسیون فرآیندهای اداری باشد. در شرایطی که تقاضای بین‌المللی ناپایدار است، تمرکز بر ایجاد بسته‌های سفر منعطف برای توریست‌های سلامت و تجاری کشورهای همسایه می‌تواند جریان نقدینگی حداقلی را تضمین کند که برای پوشش هزینه‌های جاری و حقوق پرسنل حیاتی است.5 ایجاد ردیف‌های مستقل بیمه جنگ در قراردادها یک ضرورت عملیاتی است.11

در لایه دارایی‌ها، مدیران باید استراتژی Strategic Hedging را با تنوع‌بخشی به پرتفوی خود اجرا کنند؛ به این معنا که دارایی‌های هتلی را با سرمایه‌گذاری در بخش‌های دیگر تراز کنند تا در زمان سقوط اشغال هتل، ارزش کلی سرمایه حفظ شود. همچنین، با توجه به الزامات آتی ESG Compliance برای مدیران ارشد، حتی در شرایط تحریم، آغاز فرآیندهای بهینه‌سازی مصرف انرژی و مسئولیت اجتماعی می‌تواند برند هتل را برای دوران پساتحریم تقویت کرده و هزینه‌های عملیاتی ناشی از ناترازی انرژی را در کوتاه‌مدت کاهش دهد.6 نوسازی ناوگان حمل‌ونقل اختصاصی برای هتل‌ها می‌تواند یک مزیت رقابتی در بازاری ایجاد کند که در آن ناوگان عمومی به شدت فرسوده است.27

در نهایت، لابی‌گری منسجم از طریق تشکل‌های بخش خصوصی برای متقاعد کردن دولت به اعلام وضعیت اضطراری گردشگری و دریافت بخشودگی‌های مالیاتی باید به عنوان یک فعالیت استراتژیک روزمره دنبال شود. مدیران باید از تجربه دوران کرونا درس گرفته و سیستم‌های رزرو بدون ریسک و استرداد سریع را تقویت کنند تا اعتماد از دست رفته مشتریان داخلی را بازگردانند.1 دیجیتالی‌سازی فرآیندهای مالی برای دور زدن محدودیت‌های پرداختی و استفاده از راهکارهای فین‌تک بومی، راهکاری گریزناپذیر برای بقا در سال ۲۰۲۷ است.45 کلید ماندگاری در این بازار پرنوسان، نه در تهاجم بلکه در مدیریت دقیق دفاعی و حفظ زیرساخت‌های حیاتی برای روزهای رونق است.23

منابع مورداستناد:

1. کاهش ۹۰ درصدی درآمد گردشگری؛ اخذ عوارض ۵ یورویی خود تحریمی است ..., زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.kojaro.com/news/308380-iran-tourism-industry-crisis/
2. Iran's Tourism Industry Collapses Because of Internet Shutdowns ..., زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://iranwire.com/en/news/148517-irans-tourism-industry-collapses-because-of-internet-shutdowns-and-security-crisis/
3. اقتصاد دیجیتال پس از قطعی - دنیای اقتصاد, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-167/4254219-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C
4. Property Price Forecasts Iran (2026) - Sands Of Wealth, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://sandsofwealth.com/blogs/news/iran-price-forecasts
5. اخبار رییس جامعه هتلداران - قطره, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.ghatreh.com/news/tag/1663541-1/0/20
6. Hospitality in 2026: Where are guests, growth and capital heading?, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hospitalityinvestor.com/sponsored/hospitality-2026-where-are-guests-growth-and-capital-heading
7. ESG compliance – Current state, global trends, and outlook 2026 - Hogan Lovells, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hoganlovells.com/en/publications/esg-compliance-current-state-global-trends-and-outlook-2026
8. چگونه آمریکا هواپیماهای ایران را به «تابوت‌های پرنده» تبدیل کرد؟ - العین فارسی, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://alainpersian.com/article/iran-planes-us-sanctions
9. دو سوم ناوگان هوایی کشور زمین‌گیر شده است - توسعه ابنیه همت, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://toseabnieh.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/%D8%AF%D9%88-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%87/
10. جامعه هتل‌داران: در هر استان یکی دو هتل بخاطر حجاب پلمب شده / هتلدار نمی‌تواند مسافر را به حجاب اجبار کند/ این روش برخوردی که کل هتل پلمب شود، غلط است - عصر خبر, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://asrkhabar.com/fa/news/246949/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%87%D8%AA%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D9%87%D8%AA%D9%84/
11. نابودی گردشگری ایران در جنگ 12 روز - خبر فارسی, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://khabarfarsi.com/u/219095024
12. ۶۰درصد هتل‌های ایران خالی است - همشهری آنلاین, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hamshahrionline.ir/news/878385/%DB%B6%DB%B0%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%87%D8%AA%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
13. مسائل گردشگری ایران؛ اجزا و مولفه ها - جامعه اندیشکده ها, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://iranthinktanks.com/iranian-tourism-issues-components-and-components/
14. UN Security Council Revives Iran Sanctions: What Does This Mean for MENA Businesses?, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.tamimi.com/our-knowledge/publications/eyes-on-2026/Articles/un-security-council-revives-iran-sanctions-what-does-this-mean-for-mena-businesses-2/
15. Weekly Sanctions Update: January 26, 2026 - Steptoe, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.steptoe.com/en/news-publications/international-compliance-blog/weekly-sanctions-update-january-26-2026.html
16. ایمنی پرواز گروگان سیاست های نادرست دولت - Asriran, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.asriran.com/fa/amp/news/1144342
17. تاثیر تحریم و تورم بر صنعت گردشگری به روایت علی بابا - انصاف نیوز, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://ensafnews.com/491249/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9/
18. رکود بازار مسکن در کیش و راهکارهای پیشنهادی برای خروج از آن - جستجوگر هوشمند خبری, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://khabarfarsi.com/u/233445898
19. Iran's tourism industry on brink of collapse - Tehran-based daily, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.iranintl.com/en/202412249222
20. What's fueling M&A optimism for 2026 - Hotel Investment Today, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hotelinvestmenttoday.com/Deals/Mergers-and-Acquistions/Whats-fueling-M-A-optimism-for-2026
21. The FDI shake-up: How foreign direct investment today may shape industry and trade tomorrow - McKinsey, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/the-fdi-shake-up-how-foreign-direct-investment-today-may-shape-industry-and-trade-tomorrow
22. Investment market dynamics for the hotel sector are looking up in 2026 - JLL, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.jll.com/en-us/newsroom/2026-global-hotel-investment-outlook-report
23. ۱۰۰۰ میلیارد تومان خسارت به صنعت گردشگری/ مالیات را از گرده دفاتر بردارید - ایلنا, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1744511-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF
24. ۱۰۰۰ میلیارد تومان خسارت به صنعت گردشگری/ مالیات را از گرده |ایلنا, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://khabarpu.com/b.htm?u=%DB%B1%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C%2F-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF_aWxuYS5pci8lRDglQTglRDglQUUlRDglQjQtJUQ5JTgxJUQ4JUIxJUQ5JTg3JUQ5JTg2JURBJUFGLSVEOSU4NyVEOSU4NiVEOCVCMS02LzE3NDQ1MTEt_2KfbjNmE2YbYpw==
25. چرا پول سفرهای لغوشده پس داده نمی‌شود؟ - شهر خبر, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.shahrekhabar.com/news/175077816019133
26. مدیر کل اداره میراث‌فرهنگی استان تهران: با ایجاد کمیته بحران، حل مشکلات مالیاتی، بیمه‌ای و عوارض خروج از کشور می‌توان اقتصاد گردشگری را مدیریت کرد - ایلنا, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1751961-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF
27. جزیره کیش دروازه ورود اقتصاد ایران به شبکه جهانی در صورت توافق میان ایران و آمریکا - خبرآنلاین, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://44305329.khabarban.com/
28. Global hotel investment volumes to see 'robust increase' in 2026: JLL | Hotel Dive, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hoteldive.com/news/global-hotel-investment-volumes-to-see-robust-increase-in-2026-jll/812429/
29. اخبار دفتر مرکزی - هتل‌های پارس, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.pars-hotels.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C
30. چالش های ناوگان هوایی غیر نظامی ایران و راه حل ها - سیویلیکا, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://civilica.com/note/11601/
31. تحریم هوایی ؛ سکوت اجباری ایران - اکوایران, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-121/78066-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
32. آخرین آمار گردشگری خارجی ایران به روایت وزیر | چالش جامعه هتل‌داران و وزیر بر سر یک اساسنامه | معافیت مالیاتی هفته آینده تعیین تکلیف می شود - همشهری, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hamshahrionline.ir/news/1005052/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%87%D8%AA%D9%84-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86
33. تخفیف 40 درصدی هتل‌های تهران در نوروز - پارسینه, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.parsine.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-106/228934-%D8%AA%D8%AE%D9%81%DB%8C%D9%81-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%87%D8%AA%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86
34. غروب آفتاب گردشگری ایران/ بسیاری از گردشگران خارجی تور‌های خود به مقصد ایران را لغو کردند - عصر ایران, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://36265804.khabarban.com/
35. Housing Prices in Isfahan (2026) - Sands Of Wealth, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://sandsofwealth.com/blogs/news/isfahan-housing-prices
36. Property Price Forecasts Isfahan (2026) - Sands Of Wealth, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://sandsofwealth.com/blogs/news/isfahan-price-forecasts
37. Housing Prices in Tehran (2026) – Sands Of Wealth, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://sandsofwealth.com/blogs/news/tehran-housing-prices
38. محله های پولدارهای کیش برج ها و آپارتمان ها قیمت واقعی خرید خونه ۲۰۲۶ - YouTube, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.youtube.com/watch?v=H5_TWdYve5U
39. Property Price Forecasts Tehran (2026) - Sands Of Wealth, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://sandsofwealth.com/blogs/news/tehran-price-forecasts
40. Iran Non Life Insurance Market Analysis, Size, and Forecast 2026-2030 - Technavio, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.technavio.com/report/non-life-insurance-market-industry-in-iran-analysis
41. تابستان ۱۴۰۵ هم قطعی برق داریم؟ | توانیر: سال آینده هم ناترازی داریم - سرپوش, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.sarpoosh.com/economy/oil-energy/oil-energy1404120160.html
42. انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران گفت: برخی پلتفرم‌های گردشگری به صورت رانتی به اینترنت دسترسی دارند - راه پرداخت, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://way2pay.ir/496531/
43. انجمن خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی: حق دفاتر مسافرتی است که به اینترنت وصل شوند!, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://digiato.com/iran-technology-news/association-travel-agencies-looking-tiered-internet
44. درخواست دفاتر خدمات مسافرتی برای حل مشکلات صنعت گردشگری در شرایط جنگی - ایرنا, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.irna.ir/news/85876326/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7
45. Iran Fintech Market Share, Growth, Report 2033 - IMARC, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.imarcgroup.com/iran-fintech-market
46. Fintech Outlook 2026 - Key trends to watch - Taylor Wessing, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.taylorwessing.com/en/insights-and-events/insights/2026/01/fintech-outlook-2026
47. Non Life Insurance Market in Iran 2026-2030, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.researchandmarkets.com/reports/5534210/non-life-insurance-market-in-iran-2026-2030
48. بودجه - دنیای اقتصاد, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://donya-e-eqtesad.com/tags/%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87
49. جدیدترین گزارش ها - مرکز پژوهشها, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://rc.majlis.ir/fa/report
50. 2025 RevPAR Benchmarks for Hotels: Track Growth | TakeUp AI, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://takeup.ai/2025-revpar-benchmarks/
51. H2 2025 Global Hotel Outlook | CBRE, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.cbre.com/insights/reports/h2-2025-global-hotel-outlook
52. CoStar, Tourism Economics maintain growth projections in first U.S. hotel forecast of 2026, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.costar.com/products/benchmark/resources/press-releases/costar-tourism-economics-maintain-growth-projections
53. HIT advisory board opines on 2026 performance | Hotel Investment Today, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.hotelinvestmenttoday.com/Forecasts/HIT-advisory-board-opines-on-2026-performance
54. Global Hotel Investment Outlook 2026 - JLL, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.jll.com/en-us/insights/market-outlook/global-hotel-investment
55. آخرین خبر | توریست‌هایی‌که نمی‌آیند - akharinkhabar.ir, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://akharinkhabar.ir/analysis/10801557/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF
56. به دولت پیشنهاد شد: پرداخت ۵۰ درصد یارانه سفر به کارمندان - الف, زمان دسترسی: فوریهٔ 25, 2026، https://www.alef.ir/news/4041114087.html